„ამნესტი ინტერნეშენალის“ ინფორმაციით, ჩინეთი კვლავ რჩება ქვეყნად, სადაც სიკვდილით ყველაზე მეტ ადამიანს სჯიან, თუმცა სასჯელის ამ უმკაცრესი ზომის გამოყენების რეალური მასშტაბები უცნობია.
2025 წელს, მსოფლიოს 17 ქვეყანაში, 2707 ადამიანი დასაჯეს სიკვდილით, რაც 2024 წელთან შედარებით, 77 პროცენტით მეტია. ეს არის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი, რომელიც „ამნესტი ინტერნეშენალმა“ 1981 წლის შემდეგ დააფიქსირა, როდესაც სიკვდილით დასჯის 3191 შემთხვევა აღირიცხა.
საერთაშორისო ორგანიზაციის ანგარიშში – „სიკვდილით დასჯა და აღსრულებები 2025“ – დაფიქსირებული მკვეთრი ზრდა გამოწვეულია როგორც ცალკეული მთავრობების პოლიტიკური კურსით, ასევე სიკვდილით დასჯის ხელახლა შემოღებით ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა იაპონია, სამხრეთ სუდანი, ტაივანი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები.
„სიკვდილით დასჯის გამოყენების ზრდის ეს საგანგაშო მაჩვენებელი განპირობებულია სახელმწიფოთა მცირე, იზოლირებული ჯგუფის ქმედებებით, რომლებიც მზად არიან, ნებისმიერ ფასად აღასრულონ სიკვდილით დასჯა, მიუხედავად მისი გაუქმებისკენ მიმართული გლობალური ტენდენციისა“, – ანგარიშში შესული დასკვნის ციტირებას ახდენს „ამნესტი ინტერნეშენალის“ გენერალური მდივანი, ანიეს კალამარი.
„ეს არაკეთილსინდისიერი უმცირესობა – ჩინეთით, ირანით, ჩრდილოეთ კორეით და საუდის არაბეთით დაწყებული და იემენით, ქუვეითით, სინგაპურითა და აშშ-ით დამთავრებული, – სიკვდილით დასჯას იყენებს როგორც იარაღს შიშის დასანერგად, განსხვავებული აზრის ჩასახშობად და იმ ძალაუფლების საილუსტრაციოდ, რომელიც სახელმწიფო ინსტიტუტებს გააჩნიათ დაუცველ ადამიანებთან და მარგინალიზებულ ჯგუფებთან მიმართებაში“, – დასძინა მან.
ორგანიზაციის ინფორმაციით, ჩინეთი კვლავ რჩება ქვეყნად, სადაც მსოფლიოში ყველაზე მეტ ადამიანს სჯიან სიკვდილით, თუმცა დასჯის ამ უმკაცრესი ზომის გამოყენების რეალური მასშტაბები უცნობია, რადგან ეს მონაცემები დღესაც სახელმწიფო საიდუმლოებად არის მიჩნეული.
ამ მიზეზით, „ამნესტი ინტერნეშენალის“ მიერ აღრიცხული სიკვდილით დასჯის საერთო რაოდენობაში არ არის შესული ათასობით აღსრულება, რომლებიც, სავარაუდოდ, ჩინეთში განხორციელდა, ისევე როგორც ვიეტნამსა და ჩრდილოეთ კორეაში სიკვდილით დასჯის შემთხვევები, სადაც, ორგანიზაციის ვარაუდით, ეს პრაქტიკა ასევე ფართოდ გამოიყენება.
თუმცა, ამ ნახტომისებრ ზრდაზე ძირითადი პასუხისმგებლობა ირანის ხელისუფლებას ეკისრება, რომელმაც 2025 წელს, სულ მცირე, 2159 ადამიანი დასაჯა სიკვდილით, რაც წინა წელს დაფიქსირებულ მაჩვენებელზე ორჯერ მეტია.
გასულ წელს, სიკვდილით დასჯა, მთლიანობაში, 17 ქვეყანაში დაფიქსირდა, რაც ორით მეტია 2024 წელს დაფიქსირებულ ისტორიულად ყველაზე დაბალ მაჩვენებელზე (15 ქვეყანა).
მსოფლიოში აღრიცხული სიკვდილით დასჯის შემთხვევების თითქმის ნახევარი ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ დანაშაულებებს შეეხება, რაც „ნარკოტიკების წინააღმდეგ ომში“ მკაცრი სადამსჯელო მიდგომების გამოყენების განახლებას მოჰყვა.
2025 წელს ასევე დაფიქსირდა, სულ მცირე, 2334 ახალი სასიკვდილო განაჩენი 48 ქვეყანაში, მაშინ როცა 2024 წელს რეგისტრირებული იყო, სულ მცირე, 2087 სასიკვდილო განაჩენი 46 ქვეყანაში.
ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებს შორის აშშ გამოირჩევა
ზედიზედ მე-17 წელია, აშშ ერთადერთი ქვეყანაა ამერიკის კონტინენტზე, სადაც ადამიანებს სიკვდილით სჯიან. გასულ წელს, აშშ-ის 11 შტატში განხორციელა სიკვდილით დასჯა, რაც 2 შტატით მეტია, 2024 წელთან შედარებით.
აზიისა და წყნარი ოკეანის რეგიონი კვლავ რჩება მსოფლიოში სიკვდილით დასჯის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლის მქონე რეგიონად – 2025 წელს, სიკვდილის დასჯის აღსრულება განხორციელდა შვიდ ქვეყანაში (ავღანეთი, ჩინეთი, იაპონია, ჩრდილოეთ კორეა, სინგაპური, ტაივანი და ვიეტნამი), რაც ორით მეტია, 2024 წელთან შედარებით.
პაუზის შემდეგ, სიკვდილით დასჯა განახლდა იაპონიასა და ტაივანში, ხოლო სინგაპურის მთავრობამ სიკვდილით დასჯის ყოველწლიური საერთო რაოდენობა, 2024 წელთან შედარებით, თითქმის გააორმაგა.
ახლო აღმოსავლეთში სიკვდილით დასჯის შემთხვევების რაოდენობა „საგანგაშოდ გაიზარდა“ – 2024 წლის, სულ მცირე, 1442 შემთხვევიდან, 2025 წელს, სულ მცირე, 2611 შემთხვევამდე ავიდა. ირანში სიკვდილით დასჯის 2159 შემთხვევა დაფიქსირდა, რაც, 1981 წლის შემდეგ, ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
საუდის არაბეთში სიკვდილით დასჯის შემთხვევები რეკორდულად მაღალია და 2024 წლის, სულ მცირე, 345 შემთხვევიდან 2025 წელს, სულ მცირე, 356 შემთხვევამდე გაიზარდა.
ამის საპირისპიროდ, სუბსაჰარულ აფრიკაში სიკვდილით დასჯის შემთხვევები 47 პროცენტით შემცირდა – 34-დან (2024 წელი) 18-მდე (2025 წელი). ამ რეგიონში სიკვდილით დასჯის აღსრულებები მხოლოდ სომალით და სამხრეთ სუდანით შემოიფარგლება.
გასულ წელს, ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში სიკვდილით დასჯის არცერთი შემთხვევა არ დაფიქსირებულა.
მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილით დასჯის შემთხვევები გაიზარდა, ქვეყნები, რომლებიც მას ახორციელებენ, მაინც უმცირესობაში არიან. „მსოფლიოს სხვა ნაწილებში პროგრესი მიღწეულია, რაც ამტკიცებს, რომ იმედი შიშზე ძლიერია“, – აცხადებს ორგანიზაცია.
„დროა, ქვეყნებმა, რომლებიც სიკვდილით დასჯას იყენებენ, დანარჩენ მსოფლიოს ფეხი აუწყონ და ეს საშინელი პრაქტიკა წარსულს ჩააბარონ. სიკვდილით დასჯა უფრო უსაფრთხოდ არავის აქცევს. პირიქით, ეს არის კაცობრიობის შეურაცხყოფა, რომელიც შიშით და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის სრული უგულებელყოფით არის გამოწვეული“, – მიიჩნევს ანიეს კალამარი.