,,მიმართვა ფერეიდნელი თანამემამულეებისადმი
მახსოვს ჩემი მოგზაურობა ფერეიდანშაჰრში, ირანის ამ ისტორიულ და ცივ რეგიონში, რომელიც ირანში მცხოვრები ქართველი წარმოშობის საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საცხოვრებელ ცენტრს წარმოადგენს. ეს ვიზიტი ფერეიდანშაჰრის პატივცემული გუბერნატორის მოწვევით განხორციელდა. ამ მოგზაურობის ფარგლებში მქონდა ხანგრძლივი და ღირებული საუბრები იმ რეგიონის მოაზროვნეებთან, მწერლებთან, მკვლევრებთან, დიზაინერებთან, ხელოვანებთან, საზოგადო მოღვაწეებსა და მეწარმეებთან. ამ შეხვედრების მთავარი თემა იყო ის, თუ როგორ შეიძლება გაძლიერდეს და განვითარდეს კულტურული, ისტორიული, ენობრივი და სოციალური კავშირები ირანში მცხოვრებ ქართველთა საზოგადოებასა და საქართველოს შორის — კავშირები, რომელთა ფესვები რამდენიმე საუკუნის საერთო ისტორიაში, თანაცხოვრებასა და ადამიანურ ურთიერთობებშია ჩაბმული.
ეს საკითხი მთელი იმ პერიოდის განმავლობაში, რაც საქართველოში ირანის ისლამური რესპუბლიკის წარმომადგენლის პასუხისმგებლობა მაკისრია, ჩემი ერთ-ერთი მთავარი ინტელექტუალური და კულტურული საზრუნავია. სწორედ ამ მიზნით გაიმართა არაერთი დიალოგი და აზრთა გაზიარება საქართველოს სამეცნიერო, კულტურულ, საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ წრეებთან, რათა შექმნილიყო ნათელი, მდგრადი და ღირსეული საფუძველი ირანში მცხოვრები ქართველი წარმოშობის საზოგადოების სიმბოლური და კულტურული წარმომადგენლობისთვის თბილისში.
ამ გზაზე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შესაძლებლობა იყო თბილისის წიგნის საერთაშორისო ფესტივალი — კულტურული მოვლენა, რომელიც ყოველწლიურად სხვადასხვა ქვეყნის გამომცემლებისა და კულტურის წარმომადგენლების მონაწილეობით ტარდება და სადაც წინა წლებში ირანელი გამომცემლებიც მონაწილეობდნენ. ჩვენი ხედვით, ეს ფესტივალი მხოლოდ საგამომცემლო სფეროს კომერციული ღონისძიება არ იყო; მას შეეძლო ქცეულიყო კულტურული დიალოგის, ხალხთა შორის ურთიერთგაგების გაღრმავებისა და ირანისა და საქართველოს საერთო ისტორიული მემკვიდრეობის ნაწილის წარმოჩენის პლატფორმად.
ამ მიზნით შედგა ოფიციალური მიმოწერა ფესტივალის ორგანიზატორებთან და გაიმართა არაერთი შეხვედრა. ამ საუბრების შედეგად მიღწეულ იქნა საწყისი შეთანხმება ფესტივალის შიდა სივრცეში ირანელი გამომცემლების სტენდის მოწყობის შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ ირანის გამომცემელთა კავშირის მიერ მოთხოვნილი ასი კვადრატული მეტრის ნაცვლად გამოყოფილი სივრცე თითქმის ორჯერ შემცირდა. მიუხედავად ამისა, ეს შეზღუდული მონაწილეობაც შეიძლებოდა ქცეულიყო ინტელექტუალური, სამეცნიერო და კულტურული ურთიერთობების ფანჯარად, რადგან წიგნი ნებისმიერი სხვა საშუალებისგან განსხვავებით ხალხებს, ელიტებსა და საზოგადოებებს შორის ხიდის შექმნის უნარს ფლობს.
ამასთან ერთად წარმოდგენილ იქნა კიდევ ერთი ინიციატივა, რომელსაც ჩვენი აზრით განსაკუთრებული სიმბოლური და კულტურული მნიშვნელობა ჰქონდა — ფესტივალის გარე სივრცეში „ფერეიდანშაჰრის“ სახელწოდებით კულტურული კარვის მოწყობა. მიზანი იყო, რომ ამ სივრცეში თავად ირანში მცხოვრებ ქართველებს წარედგინათ თავიანთი კულტურა, ხელოვნება, ისტორია, დოკუმენტები, სოციალური თავისებურებები და საზოგადოების შესაძლებლობები.
ეს კარავი შეიძლებოდა ქცეულიყო უშუალო დამაკავშირებელ სივრცედ საქართველოს საზოგადოებასა და ქართული ისტორიული დიასპორის იმ ნაწილს შორის, რომელმაც საუკუნეების გასვლის მიუხედავად შეინარჩუნა საკუთარი ენა, ტრადიციები და კულტურული იდენტობის ნაწილი და ამავე დროს ირანთან განუყოფელი კავშირი დაამყარა. ეს არის საზოგადოება, რომელმაც ამ ოთხასი წლის განმავლობაში მნიშვნელოვანი და ღირსეული წვლილი შეიტანა ირანის დაცვაში, ქვეყნის განვითარებაში, საცხოვრებელი რეგიონების გაშენებასა და სოციალურ, ეკონომიკურ და კულტურულ სტრუქტურებში მონაწილეობაში.
შემდგომში საკითხი განხილულ იქნა ისპაჰანის პროვინციის ადმინისტრაციასთან, ფერეიდანშაჰრის გუბერნატორთან და რეგიონის კულტურულ აქტივისტებთან. ასევე, ირანის ისლამური რესპუბლიკის საელჩოს კულტურული განყოფილების თანამშრომლებისა და ირანში მცხოვრები თანამემამულეების მხარდაჭერით, განხორციელდა მნიშვნელოვანი ძალისხმევა ფინანსური რესურსების, ტექნიკური შესაძლებლობებისა და აუცილებელი დაგეგმვის უზრუნველსაყოფად, რათა შექმნილიყო ორი ერის ღირსების შესაბამისი და ამ საზოგადოების კულტურული სტატუსის შესაბამისი წარმომადგენლობა.
სამწუხაროდ, საბოლოო ეტაპზე თბილისის საერთაშორისო წიგნის ფესტივალის ორგანიზატორებმა განაცხადეს, რომ წინა შეთანხმებებისა და მოლაპარაკებების მიუხედავად, ისინი აღარ იყვნენ მზად „ფერეიდანშაჰრის კარვისა“ და ასევე ირანის გამომცემელთა კავშირის მასპინძლობისთვის. ეს ბუნებრივად წარმოშობდა კითხვებს და სერიოზული დაფიქრების საფუძველს ქმნიდა.
თავდაპირველად მათ განაცხადეს, რომ ცალკეული უწყებების წარმომადგენლები მსგავსი პროგრამის განხორციელებას ეწინააღმდეგებოდნენ. თუმცა შემდგომმა გადამოწმებამ აჩვენა, რომ ეს ინფორმაცია ზუსტად და რეალობის შესაბამისი ფორმით არ იყო წარმოდგენილი.
საბოლოოდ, თბილისის საერთაშორისო წიგნის ფესტივალის ორგანიზატორების ოფიციალურ წერილში — რომლის ასლსაც თქვენ ხედავთ — ნათქვამი იყო, რომ ფერეიდანშაჰრის საზოგადოების კულტურული მონაწილეობისა და ირანში მცხოვრები ქართველების სამეცნიერო, სოციალური, ისტორიული და მხატვრული მემკვიდრეობის წარდგენის უარყოფა, ისევე როგორც ირანის გამომცემელთა კავშირის მიუღებლობა, თავად ორგანიზატორების დამოუკიდებელი და შიდა გადაწყვეტილება იყო.
მე პატივს ვცემ ნებისმიერი კულტურული ღონისძიების ორგანიზატორთა გადაწყვეტილების უფლებას, თუმცა იმედი მაქვს, რომ საქართველოს კულტურული, მხატვრული და საზოგადოებრივი წრეებიც დაუსვამენ კითხვას საერთაშორისო წიგნის, გამომცემლობის, კულტურისა და ხელოვნების სფეროში მოქმედი ღონისძიების ორგანიზატორებს — რა იყო ამგვარი დისკრიმინაციული დამოკიდებულების მიზეზი საკუთარი ისტორიული თანამემამულეების მიმართ.
მსურს ვიცოდე, როგორ მივიდა კულტურული და საგამომცემლო ღონისძიებების ორგანიზატორი იმ დასკვნამდე, რომ უნდა შეეწყვიტა პროფესიული და კულტურული ურთიერთობები ირანის გამომცემლებთან და საგამომცემლო ინსტიტუტებთან. ამ კითხვებზე პასუხმა შეიძლება ნათლად დაგვანახოს საქართველოს კულტურული ელიტის მზაობისა და დამოკიდებულების რეალური სურათი საერთო ისტორიულ-კულტურული ურთიერთობების მიმართ.
ირანში მცხოვრები ქართველი წარმოშობის ადამიანები — მიუხედავად იმისა, ისტორიული იძულებითი გადასახლებების შედეგად აღმოჩნდნენ ირანში თუ გასული საუკუნეების გეოპოლიტიკური პროცესების შედეგად დამკვიდრდნენ იქ — ყოველთვის სარგებლობდნენ პატივისცემითა და ღირსებით.
მათი ირანში ყოფნის მთელი პერიოდის განმავლობაში ისინი საზოგადოების სრულუფლებიანი წევრები იყვნენ, სარგებლობდნენ სოციალური უფლებებით და სხვა ირანელების მსგავსად მონაწილეობდნენ ადმინისტრაციულ, სამხედრო, ეკონომიკურ, კულტურულ და პოლიტიკურ სტრუქტურებში.
მათი კავშირი ირანთან ღრმა და მჭიდროა ისეთი ისტორიული ფიგურების მეშვეობით, როგორებიც იყვნენ ალაჰვერდი ხანი, იმამყული ხან უნდილაძე, უფლისწული ალექსანდრე მირზა, ალი ნასრი და დარიუშ შაიეგანი — ადამიანები, რომელთა ქართული ფესვები ისტორიის ნაწილად დარჩა.
ქართული დიასპორის ისტორიული და იდენტობრივი კავშირების უგულებელყოფა სერიოზული და მნიშვნელოვანი საკითხია, რომელიც საჭიროებს მკაფიო, სისტემურ და ურთიერთპატივისცემაზე დაფუძნებულ ჩარჩოს. ხალხებს არ შეუძლიათ საკუთარი ისტორიული და კულტურული მეხსიერების ნაწილის უგულებელყოფა და ამავე დროს გრძელვადიან პერსპექტივაში მდგრადი ადამიანური და კულტურული ურთიერთობების მოლოდინი.
მიუხედავად ყველაფრისა, ჩემი აზრით, ამ შეცდომის გამოსწორება ჯერ კიდევ შესაძლებელია. შესაძლებლობები კვლავ არსებობს და კულტურული დიალოგისა და ურთიერთობის გზა არასოდეს დაიხურება. ირანის ისლამური რესპუბლიკის საელჩოს ძალისხმევა კულტურული, სოციალური, სამეცნიერო, აკადემიური და მხატვრული პროგრამების განხორციელებისა და ასევე ირანში მცხოვრებ ქართველებსა და საქართველოს შორის ეკონომიკური კავშირებისა და კონტაქტების გაღრმავების მიმართულებით გაგრძელდება.
ჩვენ გვწამს, რომ ხალხებს შორის ურთიერთობები ბევრად უფრო ღრმაა, ვიდრე ზოგიერთი ინსტიტუტის დროებითი გადაწყვეტილებები, და რომ ისტორია, კულტურა და ადამიანური კავშირები საბოლოოდ საკუთარ გზას იპოვიან. ურთიერთპატივისცემა, ისტორიის სწორი აღქმა და კულტურული დიალოგი ერთადერთი გზაა ორი ერის ურთიერთობების მშვიდობიანი და მდგრადი მომავლის უზრუნველსაყოფად.
იმედი მაქვს, დადგება დღე, როდესაც ირანში მცხოვრები ქართველების შთამომავლები შეძლებენ თბილისში, მშვიდ, ღირსეულ და პოლიტიკური შეზღუდვებისგან თავისუფალ გარემოში წარმოადგინონ თავიანთი წინაპრების ისტორია, ენა, კულტურა და მემკვიდრეობა, და ეს ისტორიული კავშირი იქცევა ხიდად ირანსა და საქართველოს შორის კიდევ უფრო დიდი დაახლოებისთვის”-წერს ირანის ისლამური რესპუბლიკის ელჩი საქართველოში ალი მოჯანი და ფოტეობს გვიზიარებს.