ირაკლი ჩიქოვანი უკრაინის თავდაცვის საკონტაქტო ჯგუფის შეხვედრაში მონაწილეობს

„ენა მხოლოდ სიტყვათა ერთობლიობა არ არის. ის ხალხის ისტორიული გამოცდილების საცავი, სამყაროს აღქმის განსაკუთრებული ფორმა, წინაპართა ხსოვნა და მომავალი თაობებისთვის გადაცემული სულიერი მემკვიდრეობაა. ენაში ცოცხლობს ხალხის აზროვნება, მისი მითოსი, ზეპირსიტყვიერება, ტკივილი, სიხარული და ის უხილავი კავშირი, რომელიც თაობებს ერთმანეთთან აკავშირებს. სწორედ ამიტომ, როდესაც აფხაზური ენის შესახებ ვსაუბრობთ, ჩვენ ვსაუბრობთ არა მხოლოდ ერთი კონკრეტული ენის, არამედ საქართველოს კულტურული სამყაროს მნიშვნელოვანი ნაწილის, ჩვენი ისტორიული თანაცხოვრების გამოცდილებისა და იმ პასუხისმგებლობის შესახებ, რომელიც თითოეულ ჩვენგანს აკისრია ამ მემკვიდრეობის დაცვისა და მომავლისთვის გადაცემის საქმეში. აფხაზეთი განუყოფელია საქართველოს ისტორიული, კულტურული და სულიერი სივრცისგან. მისი მნიშვნელობა ვერ დაიყვანება მხოლოდ გეოგრაფიულ საზღვრებამდე ან ისტორიის ცალკეულ პერიოდებამდე. აფხაზეთი ღრმად არის ჩაზრდილი ჩვენი ქვეყნის ისტორიულ მეხსიერებაში. მისი კულტურული სახე, არქიტექტურული ძეგლები, ზეპირსიტყვიერება, მუსიკა, ტრადიციები და ენა საქართველოს მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის საერთო სურათს ქმნის“, - ამის შესახებ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორმა, აკადემიკოსმა დავით გურგენიძემ საქართველოს ციფრული სუვერენიტეტის დაცვისა და განვითარების დღეებისადმი და აფხაზური ენის დღისადმი მიძღვნილი სტუ-ის საქართველოს სახელმწიფო ენების კულტურული დაცვისა და ტექნოლოგიური განვითარების კვლევითი ინსტიტუტის პირველი ყოველწლიური საერთაშორისო სტუდენტური სკოლის - „ლოგიკა, ენა, ხელოვნური ინტელექტი და ცოდნის ინჟინერია“ - გახსნის ღონისძიებაზე განაცხადა. ინფორმაციას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი ავრცელებს. მისივე ცნობით, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, საქართველოს ციფრული სუვერენიტეტის დაცვისა და განვითარების დღეების ფარგლებში, აფხაზური ენის დღისადმი მიძღვნილი პირველი ყოველწლიური საერთაშორისო სტუდენტური სკოლა - „ლოგიკა, ენა, ხელოვნური ინტელექტი და ცოდნის ინჟინერია“ ოთხი დღის განმავლობაში იმუშავებს. მასში მონაწილეობას მიიღებენ სხვადასხვა უნივერსიტეტის მკვლევრები, მათ შორის ილინოისის (აშშ) ურბანა-შემპეინის უნივერსიტეტის ენათმეცნიერების დეპარტამენტის ასისტენტ-პროფესორი გამოთვლით ლინგვისტიკაში ალექსანდრე მასხარაშვილი და ლინცის იოჰანეს კეპლერის უნივერსიტეტის (ავსტრია) სიმბოლური გამოთვლების კვლევითი ინსტიტუტის ასოცირებული პროფესორი თემურ კუცია. ღონისძიება აკადემიკოსმა დავით გურგენიძემ გახსნა. რექტორმა ღონისძიების მონაწილეებს, ქართულ და აფხაზურ საზოგადოებას, საქართველოს მეორე სახელმწიფო ენის - აფხაზური ენის დღე მიულოცა და აღნიშნა, რომ აფხაზური ენა გაქრობის საფრთხის წინაშეა, ამდენად მისი დაცვა-შენარჩუნება, კონსტიტუციურ ვალდებულებასთან ერთად, აფხაზურ საზოგადოებასთან შერიგების ერთ-ერთ მთავარ მდგენელს წარმოადგენს.„ჩვენ ვზრდით მომავალ ინჟინრებს, მეცნიერებს, მკვლევრებსა და ლიდერებს, მაგრამ ამავე დროს ვზრდით ადამიანებს, რომლებმაც უნდა იცოდნენ, რომ ქვეყნის განვითარება მხოლოდ ახალი ტექნოლოგიების შექმნით არ იზომება. იგი იზომება იმითაც, თუ რამდენად შეგვიძლია დავიცვათ ადამიანური ღირსება, შევინარჩუნოთ კულტურული მრავალფეროვნება და ცოდნა საზოგადოებრივი თანხმობის სამსახურში ჩავაყენოთ. საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტს თავისი აკადემიური პოტენციალით შეუძლია ხელი შეუწყოს მეცნიერებისა და კულტურის დაახლოებას, ინტერდისციპლინური კვლევების განვითარებას და ისეთი ინიციატივების მხარდაჭერას, რომლებიც საქართველოს ენობრივი და კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლას ემსახურება. ამ მოცემულობაში განსაკუთრებული როლი ახალგაზრდობას ეკისრება. მათ უნდა დაინახონ, რომ ისტორიის ცოდნა წარსულში ჩაკეტვას არ ნიშნავს. პირიქით, ეს არის მომავლის გააზრებულად შექმნის წინაპირობა. როდესაც აფხაზეთზე ვსაუბრობთ, მხოლოდ კულტურულ მემკვიდრეობაზე საუბარი საკმარისი არ არის. ამ თემას ადამიანური განზომილებაც აქვს - ოჯახების ხსოვნა, დაკარგული ურთიერთობები, იძულებით დაშორებული ადამიანები და საერთო მომავლის რწმენა. ამიტომ ჩვენ უნდა შევინარჩუნოთ ენა, ისეთი მიდგომა, რომელიც არ გააღრმავებს გაუცხოებას და პატივს სცემს ადამიანურ ღირსებას, ისეთი მომავლის ხედვა, რომელშიც მშვიდობა, ურთიერთაღიარება და თანამშრომლობა რეალურ შესაძლებლობად იქცევა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ საქართველოს ხელისუფლების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პასუხისმგებლობას წარმოადგენს აფხაზური ენის, როგორც ჩვენი ქვეყნის კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის, დაცვა, შენარჩუნება და მისი მომავალი თაობებისთვის გადაცემა. გვჯერა, რომ თანმიმდევრული, მშვიდობაზე, ნდობის აღდგენასა და საერთო ინტერესებზე ორიენტირებული სახელმწიფო პოლიტიკა ხელს შეუწყობს ისტორიული კავშირების განმტკიცებას და იმ დღის მოახლოებას, როდესაც აფხაზეთი მშვიდობიანად დაიბრუნებს თავის ღირსეულ ადგილს ერთიან ქართულ სახელმწიფოში“, - აღნიშნა თავის გამოსვლაში დავით გურგენიძემ. დამსწრე საზოგადოების წინაშე მოხსენებით წარდგნენ მკვლევრები: პროფესორი კონსტანტინე ფხაკაძე - სტუ-ის საქართველოს სახელმწიფო ენების კულტურული დაცვისა და ტექნოლოგიური განვითარების კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი; პროფესორი ვახტანგ კვარაცხელია - სტუ-ის ნიკო მუსხელიშვილის სახელობის გამოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტის დირექტორი; პროფესორი ავთანდილ გაგნიძე - აღმოსავლეთ-დასავლეთის უნივერსიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი სამეცნიერო კვლევების და განვითარების მიმართულებით; ასოციირებული პროფესორი ივანე (მამუკა) გიორგაძე - სტუ-ის სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტის დეკანი; პროფესორი მიხეილ რუხაია - თსუ-ის გამოყენებითი ლოგიკისა და პროგრამირების ლაბორატორიის ხელმძღვანელი; პროფესორი ბესიკ დუნდუა - ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტის მეცნიერი და თსუ გმი ინსტიტუტის პროგრამირების განყოფილების ხელმძღვანელი; მაგისტრი რიტა მარღანია - სტუ-ის საქართველოს სახელმწიფო ენების კულტურული დაცვისა და ტექნოლოგიური განვითარების კვლევითი ინსტიტუტის ქართული და აფხაზური ენებისა და აზროვნების მათემატიკური შესწავლის ჯგუფის წევრი; ასოცირებული პროფესორი რატი სხირტლაძე - კავკასიის უნივერსიტეტის ხელოვნური ინტელექტის პროგრამის ხელმძღვანელი. გამოსვლების დასრულების შემდეგ მკვლევრებმა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინფორმატიკისა და მართვის სისტემების ფაკულტეტის სტუდენტების შეკითხვებს უპასუხეს და საერთაშორისო სტუდენტური სკოლის პირველი დღის შედეგები შეაჯამეს. ინტერაქციული დისკუსიის ფარგლებში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ხელოვნური ინტელექტის როლს მცირერესურსოვანი ენების ციფრული გადარჩენის საქმეში. ახალგაზრდებმა დიდი ინტერესი გამოხატეს იმ გამოთვლითი მოდელების მიმართ, რომელთა მეშვეობითაც აფხაზური ენობრივი მონაცემების დამუშავება და შენარჩუნებაა შესაძლებელი.  სტუ-ის ინფორმაციით, საქართველოს ციფრული სუვერენიტეტის დაცვისა და განვითარების დღეების ფარგლებში აფხაზური ენის დღისადმი მიძღვნილი პირველი ყოველწლიური საერთაშორისო სტუდენტური სკოლა - „ლოგიკა, ენა, ხელოვნური ინტელექტი და ცოდნის ინჟინერია“ მუშაობას მიმდინარე წლის 30 ოქტომბერს დაასრულებს.

მასწავლებლობა, პროფესიასთან ერთად, არის მოწოდება და ზნეობრივი მისია, რომელიც ემსახურება ჩვენს ახალგაზრდებში სამშობლოსადმი სიყვარულის გაღვივებასა და ცოდნის წყურვილი აღძვრას, – ამის შესახებ საქართველოს პრეზიდენტმა, მიხეილ ყაველაშვილმა მასწავლებლის ეროვნული პრემიის დაჯილდოების საზეიმო ღონისძიებაზე განაცხადა.ყაველაშვილის განცხადებით, მასწავლებლის პროფესიული განვითარება, ღირსეული სამუშაო გარემო, სამართლიანი ანაზღაურება და თანამედროვე საგანმანათლებლო რესურსებზე ხელმისაწვდომობა არის არა უბრალოდ სოციალური პოლიტიკა, არამედ ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოებისა და სტრატეგიული განვითარების აუცილებელი წინაპირობა.„დღეს ჩვენ აღვნიშნავთ მასწავლებლის ეროვნულ დღეს, სიმბოლურია, რომ ეს საზეიმო დაჯილდოება სწორედ ქუთაისში აღინიშნება, ქალაქში, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა საგანმანათლებლო და სასულიერო კერას, ასევე სიმბოლურია, რომ ზუსტად ამ დღეს, 1 840 წლის 27 ოქტომბერს დაიბადა დიდი ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე იაკობ გოგებაშვილი. ადამიანი, რომელმაც განათლება და მშობლიური ენა ეროვნული თვითმყოფადობის შენარჩუნებისა და სახელმწიფოებრიობის განმტკიცების უმთავრეს საფუძვლად აქცია. მასწავლებელი არის ის ადამიანი, რომელსაც ერი და სახელმწიფო ყველაზე ძვირფასს, ქვეყნის მომავალს ვანდობთ. სწორედ ამიტომ, მასწავლებლის პროფესიული განვითარება, ღირსეული სამუშაო გარემო, სამართლიანი ანაზღაურება და თანამედროვე საგანმანათლებლო რესურსებზე ხელმისაწვდომობა არის არა უბრალოდ სოციალური პოლიტიკა, არამედ ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოებისა და სტრატეგიული განვითარების აუცილებელი წინაპირობა. მასწავლებლობა პროფესიასთან ერთად არის მოწოდება და ზნეობრივი მისია, რომელიც ემსახურება ჩვენს ახალგაზრდებში სამშობლოსადმი სიყვარულის გაღვივებასა და ცოდნის წყურვილი აღძვრას. სწორედ პედაგოგს მიუძღვის ერის წინაშე გადამწყვეტი წვლილი იმ პიროვნებების ჩამოყალიბებაში, რომლებიც ხვალ ჩვენი სახელმწიფოს ბედ-იღბალსა და წარმატებას განსაზღვრავენ“, – განაცხადა ყაველაშვილმა.მისივე თქმით, თანამედროვე გლობალური ეპოქა სრულიად ახალ და მასშტაბურ გამოწვევებს აყენებს.„ტექნოლოგიური პროგრესი, ხელოვნური ინტელექტის დაჩქარებული განვითარება და უწყვეტი საინფორმაციო ნაკადები მოითხოვს, რომ განათლების სისტემამ ფეხი აუწყოს დროის მოთხოვნებს. დღევანდელ მასწავლებელს ისეთ დინამიკურ გარემოში უწევს მოღვაწეობა, სადაც ინფორმაცია ყველასთვის ხელმისაწვდომია, მაგრამ იმას, თუ როგორ მიიღებს, გააანალიზებს და რა მორალურ კონტექსტში მოაქცევს ამ ინფორმაციას ახალგაზრდა, სწორედ პედაგოგის პროფესიონალიზმი და სიბრძნე განსაზღვრავს. ტექნოლოგიები ცვლის სამყაროს და ახალ შესაძლებლობებს აძლევს ადამიანს, მასწავლებელი კი ასწავლის, როგორ იქნას ეს შესაძლებლობები გამოყენებული გონივრულად და სამშობლოს საკეთილდღეოდ. იაკობ გოგებაშვილის ეპოქიდან დღემდე ერთი უკვდავი ჭეშმარიტება უცვლელი რჩება: ქვეყნის ხვალინდელი დღე დიდწილად დამოკიდებულია იმაზე, თუ რას ვასწავლით დღეს ჩვენს შვილებს, რა ღირებულებებს ვუნერგავთ მათ და როგორ ადამიანად ჩამოყალიბებაში ვეხმარებით. სწორედ ამიტომ, როგორც არ უნდა განვითარდეს გლობალური პროცესები, ჩვენი საერთო მისიაა არა მხოლოდ ინფორმირებული, არამედ პასუხისმგებლიანი, ღირსეული და ეროვნულად მოაზროვნე ახალგაზრდების აღზრდა. და ბოლოს, ვსარგებლობ შემთხვევით და მასწავლებლის ეროვნული პრემიის ლაურეატებს გილოცავთ საზოგადოებისა და განათლების სისტემის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის დაწესებული პრემიის მიღებას. კიდევ ერთხელ გილოცავთ მასწავლებლის ეროვნულ დღეს, ღმერთმა დალოცოს საქართველო“, – განაცხადა მიხეილ ყაველაშვილმა.

„საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მკვლევართა მონაწილეობა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს კოორდინირებულ კვლევით პროექტში საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობის გაღრმავებისა და თანამედროვე კვლევითი მიდგომების განვითარების მნიშვნელოვან შესაძლებლობას წარმოადგენს. კვლევის ერთ-ერთი ძირითადი შედეგი ალაზნის აუზის „ციფრული ტყუპის“ პროტოტიპის შექმნა იქნება. ციფრული ტყუპი არ წარმოადგენს მხოლოდ ტერიტორიის რუკას ან მის სამგანზომილებიან გამოსახულებას. იგი მონაცემების, ფიზიკური პროცესების მათემატიკური მოდელებისა და ხელოვნური ინტელექტის მეთოდების ინტეგრირებულ ციფრულ გარემოს გულისხმობს, რომელიც მკვლევრებს მიწისქვეშა წყლებთან დაკავშირებული პროცესების კომპლექსური ანალიზისა და სხვადასხვა სცენარის მოდელირების შესაძლებლობას მისცემს. კერძოდ, შესაძლებელი იქნება ნალექების რეჟიმის, ტემპერატურისა და მიწათსარგებლობის ცვლილებების პირობებში მიწისქვეშა წყლების შევსების პროცესზე შესაძლო ზემოქმედების შესწავლა. პროექტი აერთიანებს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ჰიდროლოგიურ, საინჟინრო, გეოინფორმაციული სისტემებისა და კომპიუტერული მოდელირების მიმართულებებით დაგროვილ გამოცდილებას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიხეილ ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის იზოტოპური ჰიდროლოგიისა და ჰიდროგეოლოგიის მიმართულებებით დაგროვილ ცოდნასა და ხანგრძლივი დაკვირვებების მონაცემებთან. ასეთი ინტერდისციპლინური თანამშრომლობა ქმნის საფუძველს განსხვავებული სამეცნიერო მეთოდების ინტეგრირებული გამოყენებისა და მიწისქვეშა წყლების დინამიკის უფრო სრულყოფილი შესწავლისთვის. პროექტის მნიშვნელობა განისაზღვრება არა მხოლოდ თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით, არამედ სხვადასხვა სამეცნიერო მიმართულების ცოდნისა და მეთოდების ერთიან კვლევით სისტემაში გაერთიანებით. ამგვარი მიდგომა ხელს უწყობს ბუნებრივი პროცესების კომპლექსურ გააზრებას და ქმნის მეცნიერულ საფუძველს წყლის რესურსების მართვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების შემდგომი სრულყოფისთვის“, - ასე აფასებს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორი, აკადემიკოსი დავით გურგენიძე IAEA -ის პროექტში მკვლევართა წარმატებას.ინფორმაციას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი ავრცელებს.მისივე ცნობით, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფი ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) კოორდინირებულ კვლევით პროექტში მონაწილეობს, რომლის ფარგლებშიც ალაზნის აუზის მიწისქვეშა წყლების შესწავლა იგეგმება. კვლევა რამდენიმე თანამედროვე სამეცნიერო მიმართულებას გააერთიანებს, მათ შორის, იზოტოპურ ჰიდროლოგიას, გეოინფორმაციულ ანალიზს, ფიზიკურ მოდელირებასა და პასუხისმგებლიან ხელოვნურ ინტელექტს. აღნიშნული მიდგომების გამოყენება ალაზნის აუზის მიწისქვეშა წყლების შესწავლისა და შესაბამისი მონაცემების კომპლექსური ანალიზის შესაძლებლობას შექმნის.კვლევას ხელმძღვანელობს სამშენებლო ფაკულტეტის პროფესორი და პროექტის მთავარი მეცნიერ-მკვლევარი (Chief Scientific Investigator, CSI) ირმა ინაშვილი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიხეილ ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის მკვლევარი და პროექტის მეორე მთავარი მეცნიერ-მკვლევარი (Secondary CSI) ნინო კაპანაძე, სამშენებლო ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი კონსტანტინე ბზიავა, პროფესორი ზაალ ცინაძე, თსუ-ის მიხეილ ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის მკვლევარი და სტუ-ის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის უმცროსი სპეციალისტი ელენე ჩიკვილაძე.სტუ-ის სამშენებლო ფაკულტეტის პროფესორის თქმით, ალაზნის აუზი საქართველოს მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო რეგიონია, სადაც წყლის რესურსების მდგომარეობა გარემოსა და ეკონომიკური საქმიანობისთვის არსებითია. როგორც ირმა ინაშვილი აცხადებს, რთული რელიეფის, გეოლოგიური აგებულებისა და ნალექების სეზონური განაწილების პირობებში ყოველთვის მარტივი არ არის იმის დადგენა, სად და როდის ივსება წყალშემცველი ჰორიზონტები, როგორ უკავშირდება მდინარის წყლები მიწისქვეშა სისტემას და რა გავლენას ახდენს კლიმატური ცვალებადობა მიწისქვეშა წყლების მარაგზე.„ტრადიციული ჰიდროლოგიური დაკვირვებები მხოლოდ ნაწილობრივ გვიჩვენებს, საიდან მოდის წყალი და რა გზით გადაადგილდება იგი. იზოტოპური მეთოდები კი დამოუკიდებელ მტკიცებულებებს იძლევა წყლის წარმოშობის, შევსების სიმაღლითი ზონის, სეზონურობისა და ცირკულაციის შესახებ. კვლევის მიზანია ამ მონაცემების სივრცით ანალიზთან და ჰიდროლოგიურ მოდელებთან დაკავშირება, რათა შეფასდეს ალაზნის აუზის მიწისქვეშა წყლების შევსება და ბუნებრივი თუ ანთროპოგენური ზემოქმედების მიმართ მათი მოწყვლადობა“, - აცხადებს ირმა ინაშვილი.პროექტში მიწისქვეშა წყლების მოწყვლადობის საინჟინრო შეფასებაზე, შევსების პროცესების ანალიზსა და პრაქტიკულ გამოყენებაზე ორიენტირებულ ჰიდროლოგიურ სცენარებზე მომუშავე პროფესორ კონსტანტინე ბზიავას თქმით, სამუშაოების პირველ ეტაპზე მკვლევრები წლების განმავლობაში დაგროვებულ იზოტოპურ, ჰიდროქიმიურ და ჰიდროგეოლოგიურ დაკვირვებებს ერთიან სივრცით-დროით მონაცემთა ბაზაში გააერთიანებენ: „დასამუშავებელია როგორც თანამედროვე ციფრული ინფორმაცია, ისე ისტორიული საარქივო მასალები. გეოინფორმაციული სისტემების (GIS) მეშვეობით მათ დაემატება რელიეფის ციფრული მოდელები, გეოლოგიური და ნიადაგური მონაცემები, მიწათსარგებლობის რუკები, კლიმატური მაჩვენებლები და თანამგზავრული დაკვირვებები. ყველა მონაცემი გაივლის ხარისხის, სიზუსტისა და თავსებადობის შემოწმებას“, - აცხადებს პროფესორი.ციფრული ტყუპის არქიტექტურისა და პროტოტიპის განვითარების, GIS-ისა და გამოთვლითი მოდელების შედეგების ინტეგრაციასა და ვიზუალიზაციის მიმართულებით მომუშავე პროფესორის ზაალ ცინაძის თქმით, კვლევის მეორე მიმართულებაა იზოტოპებზე დაფუძნებული ჰიდროლოგიური კონცეპტუალური მოდელის დაზუსტება. როგორც ცინაძე აცხადებს: „მეცნიერები ერთობლივად გააანალიზებენ სტაბილურ იზოტოპებს, ტრიტიუმს, რადონს და ჰიდროქიმიურ მაჩვენებლებს. სამუშაოები დაეყრდნობა ალაზნის აუზში უკვე დაგროვილ კვლევით გამოცდილებას, მათ შორის იზოტოპური მონაცემებით გამდიდრებულ JAMS/J2000 ჰიდროლოგიურ მოდელს. ეს ხელს შეუწყობს მთიანი ზონებიდან მიწისქვეშა წყალშემცველ ჰორიზონტებამდე წყლის გადაადგილების, შევსების სეზონურობისა და მდინარესთან კავშირის უკეთ გააზრებას“.სტუ-ის ინფორმაციით, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საერთაშორისო კვლევა - „იზოტოპური ჰიდროლოგიიდან ციფრულ ტყუპამდე: ხელოვნური ინტელექტის პასუხისმგებლიანი გამოყენება ალაზნის აუზში მიწისქვეშა წყლების შევსებისა და მოწყვლადობის შეფასებისთვის“ (From Isotope Hydrology to a Digital Twin: Responsible Artificial Intelligence for Groundwater Recharge and Vulnerability Assessment in the Alazani Basin) - ხორციელდება IAEA-ის კოორდინირებული კვლევითი პროექტის ფარგლებში, ოთხწლიანია და 2030 წელს დასრულდება.

უკ­რა­ი­ნე­ლი დე­პუ­ტა­ტი ლიზა იას­კო სა­ქარ­თვე­ლოს ყო­ფილ პრე­ზი­დენტ მი­ხე­ილ სა­ა­კაშ­ვი­ლის­თვის მშობ­ლის უფ­ლე­ბე­ბის ჩა­მორ­თმე­ვას და მათი სა­ერ­თო ქა­ლიშ­ვი­ლის, ჟას­მი­ნის რჩე­ნის­თვის ალი­მენ­ტის და­კის­რე­ბას ითხოვს. უკ­რა­ი­ნუ­ლი გა­მო­ცე­მა "უკ­რა­ინ­სკიე ნო­ვოს­ტის“ ინ­ფორ­მა­ცი­ით, იას­კოს სარ­ჩე­ლის გან­ხილ­ვა 2026 წლის 30 ნო­ემ­ბერს არის ჩა­ნიშ­ნუ­ლი.სა­სა­მარ­თლოს­თვის წარ­დგე­ნი­ლი მო­თხოვ­ნის თა­ნახ­მად, იას­კო სა­ა­კაშ­ვი­ლის შე­მო­სავ­ლის ერთი მე­სა­მე­დის და­კის­რე­ბას ითხოვს. ამას­თან, ალი­მენ­ტის ოდე­ნო­ბა არ უნდა აღე­მა­ტე­ბო­დეს შე­სა­ბა­მი­სი ასა­კის ბავ­შვის­თვის დად­გე­ნილ სა­არ­სე­ბო მი­ნი­მუ­მის ათ­მაგ ოდე­ნო­ბას. თან­ხის გა­დახ­და სარ­ჩე­ლის შე­ტა­ნის დღი­დან ბავ­შვის სრულ­წლო­ვა­ნე­ბამ­დე უნდა გაგ­რძელ­დეს.უკ­რა­ი­ნუ­ლი მე­დი­ის ცნო­ბით, იას­კომ სა­ა­კაშ­ვი­ლის წი­ნა­აღ­მდეგ კი­ე­ვის შევ­ჩენ­კოს რა­ი­ო­ნულ სა­სა­მარ­თლოს 2026 წლის აპ­რილ­ში მი­მარ­თა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით საქ­მე კი­ე­ვის ოლ­ქის კივო-სვი­ა­ტო­ში­ნის რა­ი­ო­ნულ სა­სა­მარ­თლოს გა­და­ე­ცა. ალი­მენ­ტის მო­თხოვ­ნის პა­რა­ლე­ლუ­რად, იას­კო სა­ა­კაშ­ვი­ლის­თვის მშობ­ლის უფ­ლე­ბე­ბის ჩა­მორ­თმე­ვა­საც ითხოვს. ამ ეტაპ­ზე უკ­რა­ი­ნულ მე­დი­ა­ში გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­ხედ­ვით, სა­სა­მარ­თლოს სა­ბო­ლოო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა ცნო­ბი­ლი არ არის.საქ­მის შე­სა­ხებ ცნო­ბე­ბის გავ­რცე­ლე­ბის შემ­დეგ სა­ა­კაშ­ვილ­მა გა­ნა­ცხა­და, რომ მისი ოჯა­ხი ქა­ლიშ­ვილს ყო­ველ­თვი­უ­რად ფი­ნან­სუ­რად ეხ­მა­რე­ბა. მისი თქმით, დე­და­მის­მა, გი­უ­ლი ალა­სა­ნი­ამ, სა­ქარ­თვე­ლო­ში ოჯა­ხის ქო­ნე­ბის ნა­წი­ლი გა­ყი­და და ჟას­მინს კი­ე­ვის ცენ­ტრში ბინა აჩუ­ქა.უკ­რა­ი­ნუ­ლი მე­დია, იას­კოს დეკ­ლა­რა­ცი­ის მო­ნა­ცე­მებ­ზე დაყ­რდნო­ბით, ასე­ვე წერს, რომ 2023 წელს ჟას­მი­ნი კი­ევ­ში, თით­ქმის 100 კვად­რა­ტუ­ლი მეტ­რის ფარ­თო­ბის ბი­ნის მფლო­ბე­ლი გახ­და. უძ­რა­ვი ქო­ნე­ბის ღი­რე­ბუ­ლე­ბა 5,6 მი­ლი­ო­ნი გრივ­ნია იყო. დეკ­ლა­რა­ცი­ა­ში მი­თი­თე­ბუ­ლი იყო და­მა­ტე­ბით 1 მი­ლი­ო­ნი გრივ­ნაც, რო­მე­ლიც გა­და­სა­ხა­დე­ბის და­სა­ფა­რად იყო გან­კუთ­ვნი­ლი.სა­ა­კაშ­ვილ­მა გა­ნა­ცხა­და, რომ პა­ტიმ­რო­ბის გამო ქა­ლიშ­ვილ­თან შეხ­ვედ­რას ვერ ახერ­ხებს, თუმ­ცა იმე­დი გა­მოთ­ქვა, რომ გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის შემ­დეგ მის აღ­ზრდა­ში პი­რა­დად ჩა­ერ­თვე­ბა.

რიგიდან ცენტრალური აზიის ქვეყნებში ცოცხალი მსხვილფეხა პირუტყვის ექსპორტი ამ თვეში ორი საცდელი რეისით განხორციელდა. „ლატვიის რადიოს“ მიერ 26 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციით, აღნიშნული რეისებით, ესტონეთიდან, რიგის აეროპორტის გავლით, ტაშკენტში 240 მოზვერი გადაიყვანეს.ცოცხალი პირუტყვის გადამყვანი პირველი ავიარეისების შესრულება ავიამომსახურების კომპანია AG Handlings-ის სატვირთო ტერმინალის ინფრასტრუქტურის ადაპტირების შედეგად გახდა შესაძლებელი. კერძოდ, პირუტყვის გადასაყვანი სპეციალური ზონა ვეტერინარული მოთხოვნებისა და ცხოველთა მოვლა-პატრონობის სტანდარტების შესაბამისად მოეწყო.კომპანიის დირექტორი, იანის კაუძე (Kaudze) ამბობს, რომ მიმდინარე წლის გაზაფხულზე, რიგის აეროპორტის გავლით პირუტყვის ექსპორტით ესტონელი ფერმერები დაინტერესდნენ. მათ ცოცხალი პირუტყვი ცენტრალური აზიის ქვეყნებში, მათ შორის უზბეკეთში, გაჰყავთ, სადაც მას მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ჯოგების შესავსებად ყიდულობენ.ბოლო წლებში ბალტიის ქვეყნებიდან ცენტრალურ აზიაში პირუტყვის გადაყვანა გართულდა, რადგან რუსეთის ტერიტორიის გავლით სახმელეთო ტრანზიტი შეწყვეტილია, ევროპის სხვა აეროპორტების გავლით პირუტყვის ექსპორტი კი ტრანსპორტირების დროს და ხარჯებს მნიშვნელოვნად ზრდის.თუმცა, გამოსავალი, პრაქტიკულად, უკვე მოიძებნა – რიგის აეროპორტიდან ცხოველების გადაყვანა მნიშვნელოვნად ამცირებს პირუტყვის გზაში ყოფნის დროს და ამით ცხოველების ფიზიკურ მდგომარეობასაც აუმჯობესებს.AG Handlings-ის ხელმძღვანელის, იანის კაუძეს თქმით, ტრანსპორტირების ამ ახალი შესაძლებლობით ამჟამად ბევრი მხარეა დაინტერესებული და მასზე მოთხოვნა, გრძელვადიან პერსპექტივაში, შესაძლოა, ძალიან გაიზარდოს.„მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ სატვირთო მანქანიდან პირუტყვი სულ რაღაც 2-2,5 საათში გადმოგვყავს და სპეციალურ კონტეინერებში ვათავსებთ, რომლებსაც ადგილზე თავად ვამზადებთ. ამას მოსდევს ტაშკენტამდე ფრენა, რომელიც ძალიან მოკლეა და 4-5 საათი გრძელდება. იქ უკვე პირუტყვი სხვა სატრანსპორტო საშუალებებში გადაჰყავთ, რომ ახალ საცხოვრებელ ადგილამდე მიიყვანონ. სახმელეთო გზით ამ ყველაფერს ძალიან დიდი დრო დასჭირდებოდა და მგზავრობა, შესაძლოა, ერთ თვემდე გაგრძელებულიყო. თვითმფრინავით გადაყვანა, რა თქმა უნდა, უფრო ძვირია, მაგრამ ორი რეისი უკვე მოვაწყვეთ. ამჟამად მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ორი პარტია ფერმერულ მეურნეობებში საკარანტინო პერიოდს გადის, რომლის დასრულების შემდეგ კიდევ 7 რეისი შესრულდება“, – განაცხადა კაუძემ.~კომპანია მომავალში გეგმავს პირუტყვის ტრანსპორტირებას არა მხოლოდ ბალტიის ქვეყნებიდან, არამედ პოლონეთიდან და ავსტრიიდანაც, საიდანაც რიგის აეროპორტის გავლით საქონლის ტრანზიტი საკმაოდ მოსახერხებელი იქნება.ტრანსპორტირების ხარჯებს, როგორც წესი, პირუტყვის მყიდველი ფარავს, თუმცა რიგის აეროპორტიდან პირუტყვის ექსპორტის შესაძლებლობას ლატვიის მეცხოველეობის სექტორიც სარგებლიანად მიიჩნევს, რადგან ეს ფერმერებს ახალ ბაზრებზე გასვლის უფრო ფართო შესაძლებლობებს უქმნის.ამჟამად ლატვიიდან ყოველწლიურად დაახლოებით 30 000 სული ცოცხალი პირუტყვი გაჰყავთ ექსპორტზე, რაც წლის განმავლობაში დაბადებული ხბოების დაახლოებით 50 პროცენტს შეადგენს. ფერმერ კასპარ ადამსის განმარტებით, მათი დიდი ნაწილი პირდაპირ მეხორცული ჯიშის პირუტყვის აუქციონებზე იყიდება.„დრო დასჭირდება იმას, რომ მომხმარებლებმა ასეთი შესაძლებლობების არსებობის შესახებ შეიტყონ, რადგან ბოლო 36 წლის განმავლობაში ბალტიის ქვეყნებში მსგავსი რამ არ ყოფილა, თუ არ ჩავთვლით ლიეტუვას, რომელმაც 15 თუ 20 წლის წინ ისრაელში გაიყვანა ხბოები. ახლა ამის შესაძლებლობა უკვე არსებობს. ამ კუთხით, ევროპაში ბელგიის აეროპორტი გამოირჩევა, საიდანაც ცხოველები მთელ მსოფლიოში გადაჰყავთ. ვფიქრობ, რიგასაც აქვს ამის უზარმაზარი პოტენციალი. უბრალოდ, ცოტა მეტი დროა საჭირო. ნებისმიერი ასეთი ექსპორტი ძალიან სარგებლიანია, რადგან ჩვენი ადგილობრივი ბაზარი, სამწუხაროდ, ძალიან პატარაა – მეტისმეტად პატარა“, – განაცხადა ადამსმა.