ირანის ელჩი ალი მოჯანი-„ხმალი ქარქაშში, მაგრამ არა ცარიელი – ირანის გზავნილი დასავლეთს

,,ხმალი ქარქაშში, ხელი ვადაზე. სეიედ ალი მოჯანი ირანის ისლამური რესპუბლიკის ელჩი საქართველოში ვაშინგტონისა და ზოგადად დასავლური სამყაროს თვალსაზრისით, გასულ პარასკევს მასკატში გამართულ მოლაპარაკებებში ყველაზე მეტად გამორჩეული არა საუბრების შინაარსი იყო, არამედ ირანის ქცევის ფორმა, რომელიც მნიშვნელოვნად გამოიყურებოდა. ეს ქცევა თანდათან გამოჰკვეთს ირანის ახალ იმიჯს დასავლეთის აღქმაში — იმიჯს, რომელიც შორდება „მხოლოდ კონფრონტაციული მოთამაშის“  ძველ სტერეოტიპს და მიისწრაფვის უფრო რთული და დახვეწილი მოდელისკენ. ირანის ისლამური რესპუბლიკა აჩვენებს, რომ არის მოთამაშე, რომელსაც შეუძლია დიალოგი და ამავე დროს არ არის მზად წინასწარ განსაზღვრული და იძულებით დაკისრებული წესები მიიღოს. ამერიკისთვის ირანის თავდაცვითი შესაძლებლობები არ ახალია.  წლებია, ამ  ფაქტს პენტაგონის გათვლებში თავისი ადგილი უკავია. ახალი რეალობა ისაა, რომ ირანი ხდება „დამოუკიდებელი“ პოლიტიკური სუბიექტი. კავკასიის ხალხები კარგად იცნობენ ამირანის ეპოსს. ამ ეპოსმა აჩვენა, რომ ლეგიტიმური ძალა წინააღმდეგობიდან მოდის. ირანმაც 2025 წლის ზაფხულში, ისრაელისა და ამერიკის აგრესიის წინააღმდეგ 12-დღიანი თავდაცვითი ომის შემდეგ, დაამტკიცა, რომ არ არის უბრალოდ „უსაფრთხოების საკითხი“, არამედ გეოპოლიტიკური რეალობაა. მისი ძალა მხოლოდ სიმტკიცისადმი რიდზე არ არის აგებული, არამედ გარკვეული რბილი ძალის კაპიტალზეა დაფუძნებული. ირანის დღევანდელი ძალა ისტორიული იდენტობის, ხანგრძლივი ზეწოლის გამოცდილებისა და კოლექტიური პოლიტიკური რაციონალობის შერწყმითაა წარმოქმნილი. დასავლეთის სტრატეგიულ ლიტერატურაში ასეთი ტიპის ძალის მოთოკვა გაცილებით რთულია, ვიდრე სამხედრო ძალისა. რაკეტას შეიძლება თვალ-ყური ადევნო, ბაზას — თავს დაესხა მაგრამ საზოგადოება, რომელიც ერთდროულად ეუბნება „არას“ არაკონვენციურ იარაღსა და ატომურ ბომბს, და უცხო პოლიტიკის თავს მოხვევასაც ეწინააღმდეგება, შედის გეოპოლიტიკური ძალის იმ სივრცეში, სადაც დასავლეთის ტრადიციული შეკავების ინსტრუმენტები შეზღუდულ ეფექტს იძლევა. ამ კუთხით, ირანის ისლამური რესპუბლიკის გზავნილი დასავლეთისთვის ორმაგი იყო: პირველი ფენა — ღია გზავნილი: ირანი მოლაპარაკებას აწარმოებს, მაგრამ ზეწოლის ქვეშ გარიგებას არ დათანხმდება, ანუ ეთანხმება დიალოგს, მაგრამ წინასწარ განსაზღვრულ, ცალმხრივ მოდელს არ იყაბულებს. მეორე ფენა — ფარული, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანი გზავნილი: ირანი წარმოადგენს „არაკონვენციური იარაღის გარეშე ძალის“ მოდელს; ძალას, რომლის ლეგიტიმაცია არა ბირთვული მუქარიდან, არამედ სოციალურ-პოლიტიკური წინააღმდეგობის უნარიდან მოდის. ეს მეორე ფენა სწორედ ისაა, რაც დასავლეთის უსაფრთხოების ლოგიკაში პარადოქსს ქმნის: როგორ უნდა გაუმკლავდე მოთამაშეს, რომელსაც არც ატომური ბომბი აქვს, არც ამ ბომბის შექმნას ცდლობს, მაგრამ ამავე დროს უარს ამბობს სუსტის პოზიციას დაჯერდეს? ეს სიტუაცია ამერიკას რომელ გამოცდილებას ახსენებს? კუბას რევოლუციის პირველ ათწლეულებში თუ ვიეტნამს ომის შემდეგ პერიოდს?! პასუხი მარტივია: ირანი ქვეყანაა, რომელსაც ერთდროულად ესმის საერთაშორისო სისტემის ენა, ამავე დროს კი არ სურს მთლიანად მასში გაითქვიფოს. ამ გაგებით, ირანის ქცევა ბოლო მოლაპარაკებებში უფრო მეტად მიანიშნებს „შორსმჭვრეტ რბილ ძალაზე“, ვიდრე მხოლოდ სამხედრო სიმტკიცეზე. ეს ძალა უფრო საზოგადოებიდან იკვებება და არა მხოლოდ სამხედრო საწყობებიდან. თამარ მეფის ეპოქის სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხმალი ქარქაშშია, მაგრამ არავინ უნდა დაივიწყოს, რომ ეს ქარქაში ცარიელი არ არის- ამის შესახებ საქართველოში ირანის ელჩი სეიედ ალი მოჯანი სოციალურ მედიაში წერს.