ხუთშაბათი, ივნისი 11, 2026

5 არასწორი მოსაზრება, რომელიც დაბერების შესახებ არსებობს

დღეს 65 წელზე უფროსი ადამიანების რაოდენობა პლანეტის მოსახლეობის იმაზე მეტ პროცენტს შეადგენს, ვიდრე ოდესმე. მეცნიერები ამბობენ, რომ ამ ფონზე, დაბერების პროცესის შესახებ წარმოდგენები, ხშირად მცდარია. 5 ყველაზე გავრცელებულ არასწორ შეხედულებაზე დაბერების შესახებ სტატიას ავსტრალიური გამოცემა The Conversation-ი აქვეყნებს.

სექსუალური აქტივობა მცირდება

ასაკის მატებასთან ერთად ჰორმონალური დონე იცვლება, მაგრამ ეს აუცილებლად არ აისახება ლიბიდოზე. სინამდვილეში მენოპაუზის შემდეგ ქალებში ლიბიდოს მატებაც შეიმჩნევა. მისი დაქვეითება ასაკში შეიძლება გამოიწვიოს დაავადებებმა, როგორებიცაა დიაბეტი და გულის პრობლემები, ასევე წამლების უკუჩვენებებმა, უიღბლო ცოლქმრულმა ურთიერთობამ და მოწყენილობამ.

როგორც წესი, ასაკში სექსის სიხშირეს სექსუალური პარტნიორის არსებობა განსაზღვრავს. რადგან ბევრი ქალი ცოლად ასაკით უფროსს კაცს მიჰყვება, ხოლო კაცების სიცოცხლის ხანგრძლივობა კი ნაკლებია, ასაკოვანი ქალები არ ცხოვრობენ სექსუალური ცხოვრებით უფრო იმიტომ, რომ ქვრივები ხდებიან. ანუ ლიბიდოზე და სექსუალურ აქტოვობაზე არა ასაკი, არამედ ამ ასაკისთვის დამახასიათებელი გარემოებები მოქმედებს და სექსუალური სურვილის დაქვეითება ხშირად დაკავშირებულია ამ გარემოებებთან და არა ორგანიზმში ფიზიკურ ცვლილებებთან.

ასაკის გამო ტვინი ცუდად ფუნქციონირებს

როდესაც ადამიანი ბერდება ნეირონები სხვაგვარად მუშაობს და შეიძლება რაღაცის დამახსოვრება უფრო უჭირდეს. მაგრამ, როგორც სექსის შემთხვევაშია, ეს უნარები ძალიან არის დამოკიდებული სოციალურ გარემოებებზე. მაგალითად, გონებრივი შესაძლებლობები მჭიდროდაა დაკავშირებული სოციალურ ურთიერთობებთან, ასევე ფიზიკურ და გონებრივ აქტივობასთან. რადგან ადამიანს სოციალური გარემოებების შეცვლა შეუძლია, მას შეუძლია ასევე გონებაზე დაბერებით გამოწვეული ფიზიკური ეფექტების კომპენსირებაც.

ზოგადად, ოქროს სტანდარტად მიჩნეულია ახალგაზრდა და საშუალო ასაკის ადამიანების გონებრივი შესაძლებლობები. ამ მოსაზრებას ხშირად არასწორი დასკვნები მოსდევს. დაბერებასთან ერთად, ადამიანს შეუძლია სხვაგვარად და სხვა სიჩქარით იფიქროს, მაგრამ ამის გამო მისი ფიქრი არ ხდება ნაკლებად ღრმა, შემოქმედებითი და გააზრებული.

ადამიანი უფრო კონსერვატიული ხდება

60 წლის ადამიანი შეიძლება უფრო ლიბეალური იყოს, ვიდრე 80-ის, მაგრამ უფრო კონსერვატიული, ვიდრე 40 წლის. ამის გამო ადამიანებმა შეიძლება დაასკვნან, რომ რაც უფრო ასაკოვანია ადამიანი, მით უფრო კონსერვატიულია ის. მაგრამ ის შეცდება თუ ივარაუდებს, რომ დასაწყისში ყველას ერთნაირი პოლიტიკური შეხედულებები ჰქონდა.

100 წლის ქალს, რომელიც 1918 წელს დაიბადა, თავისი პოლიტიკური შეხედულებები აბსოლუტურად განსხვავებულ დროს ჩამოუყალიბდა. ის რაც ლიბერალური იყო 1940 წელს, დღეს კონსერვატიულად მიიჩნევა (შეიცვალა რასობრივი ურთიერთობები, ფემინიზმი, სექსუალური ნორმები). ამიტომ ჩანს, რომ 100 წლის ქალის პოლიტიკური შეხედულებები შეიძლება ნაკლებად კონსერვატიული იყოს თავის წინამორბედებთან შედარებით, მაგრამ უფრო კონსერვატიული ვიდრე მის შვილებს და შვილიშვილებს აქვთ, რომლებიც სხვა ეპოქებში დაიბადნენ.

აშშ-ში შეისწავლეს 30 წელზე უფროსი, სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფის ადამიანების პოლიტიკური შეხედულებები და აღმოჩნდა, რომ ასაკოვან ადამიანებს შორის შეხედულებების შეცვლა ისეთივე გავრცელებულია, როგორც ახალგაზრებში.

ასაკის მატებასთან ერთად ადამიანი ნაკლებად ბედნიერია

ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სოციოლოგებმა გაარკვიეს, რომ ბედნიერების განცდა უფრო ღრმაა ადამიანებში 30 და 40 წლებს შორის, და ზოგადად, ბედნიერების დონე ასაკთან ერთად სულ უფრო იზრდება, თუ სხვა ფაქტორებს არ გავითვალისწინებთ. მიზეზი ის არის, რომ ახალგაზრდები მუდმივად სტრესულ სიტუაციებში ხვდებიან, მაგალითად სამსახურის დაკარგვა, ხელფასის შემცირება. პენსიონრები კი ამისგან დაცულები არიან. მეორეც, ადამიანს ასაკი რაც უფრო ემატება, ის მით უფრო კონცენტრირდება კარგ მოგონებებზე და უკეთ აკონტროლებს თავის ემოციებს.

იმუნური სისტემა სუსტდება

ზოგადად ასეა, მაგრამ მოხუცების იმუნური სისტემა შეიძლება ძალიან განსხვავებული იყოს. 100 წლის ქალი, რომელიც 11 წლისა დიდი დეპრესიის დროს ცხოვრობდა და ბავშვობის წლები ფინანსური და ეკონომიკური არასტაბილურობის ეპოქაში გაატარა, სავარაუდოდ ცუდად იკვებებოდა, რაც დიდი ალბათობით მის იმუნურ სისტემაზე აისახა. არაერთი კვლევა ადასტურებს იმას, რომ ცუდი კვება იმუნიტეტს ასუსტებს, განსაკუთრებით ახალგაზრდების და მოხუცების შემთხვევაში. ამიტომ ამ 100 წლის ქალს, ზრდასრულ ასაკშიც რომ ცუდი კვება ჰქონოდა, მის იმუნურ სისტემას ორმაგი ზიანი მიდგებოდა.

იმავდროულად, მას გაციების ნაკლები შანსი აქვს, რადგან ორგანიზმი იმუნიტეტს ზოგიერთი ვისურისის მიმართ, წლობით გამოიმუშავებს, ზოგჯერ კი მთელი ცხოვრების განმავლობაშიც. დროსთან ერთად ადამიანი უფრო ძლიერი ხდება ვირუსების დიდი ნაწილის წინააღმდეგ, ანუ რაც უფრო დიდია ის, მით ნაკლები ვირუსი უქმნის მას საფრთხეს. თუმცა გასათვალისწინებელია ახალი ვირუსების გაჩენის ფაქტიც. მოკლედ, ყველაფერი ადამიანის გარე სამყაროსთან ურთიერთქმედებაზეა დამოკიდებული. სწორედ ეს აყალიბებს მის სიბერეს.

ქეთევან ნინუაhttp://tiflisnews.ge
საინფორმაციო სააგენტო tiflisnews.ge კონტაქტი- ☎️ 555 100 929

საგარეო უწყება – ბრიუსელში საქართველოსა და ევროკომისიის დელეგაციებს შორის შეხვედრაზე ქართულმა მხარემ კიდევ ერთხელ დაადასტურა ევროკავშირთან ურთიერთპატივისცემაზე დაფუძნებული თანამშრომლობის გაგრძელების მზაობა

ბრიუსელში საქართველოს დელაგაციასა და ევროკომისიის დელეგაციას შორის გაიმართა შეხვედრა სავიზო დიალოგის ფარგლებში, კერძოდ, საქართველოს დიპლომატიური, სამსახურებრივი და ოფიციალური პასპორტების მფლობელთათვის სავიზო გამონაკლისის დროებით შეჩერების თაობაზე ევროკომისიის 2026 წლის 6 მარტის აღმასრულებელ რეგულაციასთან დაკავშირებით. როგორც საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში აცხადებენ, ევროკომისიის აღნიშული გადაწყვეტილება ეფუძნება ანგარიშს, რომელიც ტენდენციურად აფასებს საქართველოში არსებულ ვითარებას, რაც თავისთავად არ იძლევა სათანადო და ობიექტური დასკვნების გაკეთების შესაძლებლობას.საქართველოს საგარეო უწყების ცნობით, არასაკმარისი დასაბუთების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილება საქართველოს დიპლომატიური და სამსახურებრივი პასპორტის მფლობელებისთვის უვიზო რეჟიმის დროებით შეჩერების შესახებ უსამართლოა.„მიუხედავად ამისა, სავიზო დიალოგის ფარგლებში განხილულ იქნა უვიზო რეჟიმის შეჩერების მექანიზმის ამოქმედებისთვის ევროკავშირის მხარის მიერ დასახელებული მიზეზები, ევროკომისიის მიერ წარმოდგენილი რეკომენდაციები და საქართველოს მიერ მათი შესრულების მიმართულებით განხორციელებული თუ მიმდინარე ღონისძიებები.ხაზი გაესვა, რომ საქართველოს კონსტიტუცია და მოქმედი კანონმდებლობა უზრუნველყოფს მოქალაქეთა ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების, მათ შორის, გამოხატვის, შეკრებისა და მანიფესტაციის, გაერთიანების, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და თანასწორობის დაცვას. აღინიშნა, რომ ქვეყანაში მოქმედებს ადამიანის უფლებების დაცვის ეფექტიანი ეროვნული მექანიზმები და გრძელდება შესაბამისი ინსტიტუციების გაძლიერება. ასევე, ქვეყანაში მშვიდობიანი შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების უზრუნველყოფის დასტურია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში პოლიტიკური პარტიებისა თუ სამოქალაქო აქტივისტების მიერ რეგულარულად ორგანიზებული საპროტესტო აქციები.აღინიშნა, რომ, მიუხედავად 2024 წლის აქციების ძალადობრივი ხასიათისა და სახელმწიფო ინსტიტუტებზე თუ სამართალდამცავი ორგანოების მიმართ განხორციელებული თავდასხმებისა, მიმდინარეობს შესაბამისი საგამოძიებო მოქმედებები სახელმწიფო მოხელეების, სამართალდამცავი სტრუქტურების თანამშრომლების უფლებამოსილების გადამეტების, ბოროტად გამოყენების და სხვა დარღვევების გამოსავლენად. ხაზი გაესვა, რომ 2024 წლის ძალადობრივი პროტესტის დაშლის ოპერაციისას სამართალდამცავების მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების და ერთ ეპიზოდში ჟურნალისტის საქმიანობის ხელის შეშლის ბრალდებით ამჟამად დაკავებულია ხუთი პირი და მათ მიმართ მიმდინარეობს სასამართლო საქმის წარმოება.ხაზი გაესვა, რომ უსაფუძვლოა არჩეული საკანონმდებლო ორგანოს მიერ მიღებული კანონების გაუქმების მოთხოვნა, მაშინ, როდესაც ისინი მიღებულია საქართველოს ეროვნული და საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე და არ ეწინააღმდეგება არც ერთ საერთაშორისო კონვენციას თუ შეთანხმებას, რომლის წევრიც არის საქართველო“,- აცხადებენ საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში.მათივე ინფორმაციით, შეხვედრაზე აღინიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციითა და კანონმდებლობით შექმნილია დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტიანი მექანიზმები.„შეხვედრის ფარგლებში განხილულ იქნა მიგრაციის მართვის, არალეგალური მიგრაციის პრევენციისა და რეადმისიის სფეროში საქართველოს მიერ მიღწეული პროგრესი. აღინიშნა, რომ საქართველო აქტიურად თანამშრომლობს ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებთან და შესაბამის სააგენტოებთან. აღინიშნა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა, ქონების მოძიების სამმართველოს შექმნა, ახალი ანტიკორუფციული სტრატეგიის შემუშავება და სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ინსტიტუციური შესაძლებლობების გაძლიერება.სამუშაო ჯგუფმა აღნიშნა, რომ საქართველოს ხელისუფლება აგრძელებს პრაქტიკულ საკითხებზე მუშაობას ევროკავშირთან სავიზო ლიბერალიზაციის პროცესის მდგრადობის უზრუნველსაყოფად.ამასთან, ხაზი გაესვა, რომ მიუღებელია აღნიშნული საკითხით პოლიტიკური მანიპულირება. საქართველოს მხარემ კიდევ ერთხელ დაადასტურა ევროკავშირთან ურთიერთპატივისცემაზე, თანასწორობასა და საერთო ინტერესებზე დაფუძნებული კონსტრუქციული თანამშრომლობის გაგრძელების მზაობა და ხაზი გაუსვა მაღალი დონის პოლიტიკური დიალოგის მნიშვნელობას“,- აღნიშნავენ საქართველოს საგარეო უწყებაში.

შიო მესამე საქართველოს საპატრიარქოში გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წარმომადგენლებს შეხვდა

საქართველოს საპატრიარქოში უწმინდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი და ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი შიო III გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წარმომადგენლებს შეხვდა. ამის შესახებ ინფორმაციას საქართველოს საპატრიარქო ავრცელებს.„უწმინდესი და უნეტარესი გულითადად მიესალმა აკადემიის წევრებს და მადლობა გადაუხადა მათ გაწეული საქმიანობისთვის. ამასთან, კათოლიკოს-პატრიარქმა ყურადღება გაამახვილა ეკლესიისა და მეცნიერების თანამშრომლობის მნიშვნელობაზე. მისი თქმით, თანამედროვე გამოწვევებისა და სირთულეების დაძლევა შესაძლებელია მხოლოდ სულიერი და ინტელექტუალური ძალისხმევით.თავის მხრივ, გელათის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტმა, მიტროპოლიტმა იოანემ (გამრეკელი) აკადემიკოსების სახელით მადლობა გადაუხადა კათოლიკოს-პატრიარქ შიო III-ს აკადემიის საქმიანობით დაინტერესებისა და მასპინძლობისთვის.შეხვედრაზე განხილულ იქნა გელათის მეცნიერებათა აკადემიის აღდგენის პროცესი, მისი ისტორიული მისია, საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და დღემდე მიღწეული სამეცნიერო-კვლევითი შედეგები. აკადემიის ხელმძღვანელობამ წარმოადგინა ორგანიზაციის განვითარების სტრატეგიული ხედვა და სამომავლო სამოქმედო გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავს როგორც სამეცნიერო პოტენციალის გაძლიერებას, ისე ეროვნული და კულტურული მემკვიდრეობის კვლევის ხელშეწყობას.საუბარი ასევე შეეხო ახალგაზრდა მკვლევართა მხარდაჭერის აუცილებლობასა და გელათის სამეცნიერო-საგანმანათლებლო ტრადიციების თანამედროვე აკადემიურ სივრცეში ინტეგრაციის პერსპექტივებს. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ციფრული ჰუმანიტარიის მეთოდების განვითარებას, ციფრული არქივების შექმნასა და ინოვაციური ტექნოლოგიების დანერგვას; იმსჯელეს აკადემიის წინაშე არსებულ გამოწვევებსა და მათი დაძლევის შესაძლო გზებზე.ხაზგასმით აღნიშნეს გელათის მეცნიერებათა აკადემიის განსაკუთრებული მისია ქართველოლოგიური კვლევების განვითარებაში, ეროვნული მეხსიერების დაცვასა და არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის მომავალი თაობებისთვის გადაცემის საქმეში. აღინიშნა, რომ აკადემია მოწოდებულია, თანამედროვე გამოწვევების გათვალისწინებით, განაგრძოს იმ სულიერი, საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ტრადიციის განვითარება, რომელიც საუკუნეების წინ გელათის აკადემიამ დაამკვიდრა.შეხვედრის დასასრულს აკადემიის წევრთა ერთსულოვანი შუამდგომლობითა და გადაწყვეტილებით, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი შიო III არჩეულ იქნა გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად“,- აღნიშნულია საქართველოს საპატრიარქოს მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

კაია კალასსა და აბას არაღჩის შორის სატელეფონო საუბარი შედგა

სპარსეთის ყურის ქვეყნების წინააღმდეგ განახლებული თავდასხმები მიუღებელია, – ამის შესახებ ევროკავშირის საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის უმაღლესმა წარმომადგენელმა, კაია კალასმა ირანის საგარეო მინისტრს, აბას არაღჩის სატელეფონო საუბრისას განუცხადა.კალასის თქმით, რეგიონში სამხედრო მოქმედებების განახლება სერიოზულ საფრთხეს უქმნის სტაბილურობას.„სპარსეთის ყურის ქვეყნებისა და მათი კრიტიკული ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ განახლებული თავდასხმები მიუღებელია. სრულმასშტაბიან ომში დაბრუნება მთელ რეგიონს უზარმაზარი ფასი დაუჯდება. ამ ომიდან გამოსვლის საუკეთესო გზა კვლავ დიპლომატიური პროცესია”, – აღნიშნა კალასმა.თავის მხრივ, არაღჩიმ განაცხადა, რომ სატელეფონო საუბრის დროს დაგმო აშშ-ის მიერ განხორციელებული ქმედებები.ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრის თქმით, კალასს განუცხადა, რომ აშშ-ის ბოლო იერიშები „საერთაშორისო სამართლის დარღვევაა“ და მათ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება „არაეფექტური“ გახადეს.

დონალდ ტრამპი – ირანთან განხილვები უმაღლესი ხელმძღვანელობის დონეზე არის მიყვანილი და დამტკიცებული, ვაუქმებ ირანის წინააღმდეგ დღეს დაგეგმილ დარტყმებს

დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ ირანთან შეთანხმების „საბოლოო პუნქტები“ დამტკიცებულია.როგორც ტრამპმა აღნიშნა, დღეს ღამით ირანის წინააღმდეგ დაგეგმილი იერიში გაუქმებულია.ამასთან, აშშ-ს პრეზიდენტი აცხადებს, რომ შეთანხმების ხელმოწერის დრო და ადგილი უახლოეს პერიოდში გამოცხადდება.„იმის გათვალისწინებით, რომ ირანის ისლამურ რესპუბლიკასთან განხილვები ირანის უმაღლესი ხელმძღვანელობის დონეზე არის მიყვანილი და დამტკიცებული, მე, როგორც ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა, გავაუქმე ირანის წინააღმდეგ დღეს საღამოს დაგეგმილი დარტყმები და დაბომბვები.დისკუსიები და საბოლოო პუნქტები, როგორც კონცეფციის, ისე დეტალური შინაარსის დონეზე, დამტკიცებულია პროცესში ჩართული ყველა მხარის მიერ. მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატების, ისრაელის, საუდის არაბეთის, არაბთა გაერთიანებული საამიროების, კატარის, თურქეთის, პაკისტანის, ბაჰრეინის, ქუვეითის, იორდანიის, ეგვიპტისა და სხვა ქვეყნების მიერ.საზღვაო ბლოკადა სრულად ძალაში დარჩება, ვიდრე ეს შეთანხმება საბოლოოდ არ გაფორმდება. ხელმოწერის დრო და ადგილი უახლოეს პერიოდში გამოცხადდება“, – წერს აშშ-ის პრეზიდენტი სოციალურ ქსელში.

დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ ვაშინგტონი ირანში რეჟიმის შესაცვლელად ირანელებისთვის იარაღის მიწოდებას ცდილობდა, თუმცა რეგიონულმა მოკავშირეებმა იმედები გაუცრუეს

აშშ-ის პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ვაშინგტონი ირანში რეჟიმის შეცვლის მცდელობის ფარგლებში ირანელებისთვის იარაღის მიწოდებას ცდილობდა. თუმცა, ტრამპის თქმით, ამ პროცესში რეგიონულმა მოკავშირეებმა იმედები გაუცრუეს.ამის შესახებ დონალდ ტრამპმა „ფოქს ნიუსზე“ სატელეფონო ინტერვიუს დროს განაცხადა.ტრამპის განცხადებით, აშშ-მა იარაღი ქურთებს გადასცა, რათა ირანის ხელისუფლების მოწინააღმდეგე ძალებისთვის მიეწოდებინათ, თუმცა, მისი ვარაუდით, ქურთებმა ეს შეიარაღება დაიტოვეს.„ქურთებმა იმედები გაგვიცრუეს, მაგრამ ამას დავიმახსოვრებ“, – აღნიშნა დონალდ ტრამპმა.ამავე ინტერვიუში ტრამპმა განაცხადა, რომ მისი დიდი ხნის სურვილია, აშშ-მა კონტროლი მოიპოვოს ხარგის კუნძულზე და საბოლოოდ ირანის ნავთობისა და გაზის ბაზრებზე.აშშ-ის პრეზიდენტმა ეს შესაძლო ნაბიჯი შეადარა ვენესუელასთან მიმართებით აშშ-ის პოლიტიკას და თქვა, რომ ასეთი სცენარი მისთვის კვლავ სასურველ ვარიანტად რჩება.ტრამპმა ასევე დაადასტურა, რომ აშშ ირანის წინააღმდეგ ახალი, უფრო მასშტაბური ავიადარტყმების განხორციელებას გეგმავს.მისი თქმით, დღევანდელი დარტყმები უფრო ძლიერი და მასშტაბური იქნება. თუმცა ტრამპის განმარტებით, ურჩევნია, სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა, როგორიცაა ხიდები და ელექტროსადგურები, სამიზნე არ გახდეს.ამავდროულად, აშშ-ის პრეზიდენტმა მწვავედ გააკრიტიკა ამერიკული მედიის ნაწილი ირანთან ომის გაშუქების გამო და განაცხადა, რომ ირანის წარმომადგენლებიც კი გაკვირვებული არიან, რამდენად დადებითადაა მათი მდგომარეობა ზოგიერთ მედიასაშუალებაში წარმოჩენილი.ამ ფონზე ტრამპმა განსაკუთრებით შეაქო „ფოქს ნიუსის“ კორესპონდენტის, ტრეი ინგსტის მუშაობა და მისი რეპორტაჟები კონფლიქტის ზონიდან.

ბოლო სიახლეები