ალი ლარიჯანი: ვინ არის და როგორ მოიპოვა მთავარი როლი ირანის პოლიტიკაში ხამენეის გარდაცვალების შემდეგ?

ირა­ნის პო­ლი­ტი­კის ვე­ტე­რა­ნი, ალი ლა­რი­ჯა­ნი ირა­ნის რე­ჟი­მის უსაფრ­თხო­ე­ბის იერ­არ­ქი­ა­ში ერთ-ერთი ყვე­ლა­ზე გავ­ლე­ნი­ა­ნი ფი­გუ­რაა.

ლა­რი­ჯა­ნი 1958 წელს, ერა­ყის ქა­ლაქ ნა­ჯაფ­ში და­ი­ბა­და, ცნო­ბი­ლი ირა­ნე­ლი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რის, აია­თო­ლა ჰა­შემ მირ­ზა ამო­ლის ოჯახ­ში, რო­მე­ლიც შაჰ­მა, მო­ჰა­მედ რე­ზამ ერაყ­ში გა­და­ა­სახ­ლა. ალი ლა­რი­ჯა­ნიმ გა­ნათ­ლე­ბა ერაყ­ში მი­ი­ღო, მას ფი­ლო­სო­ფი­ის დოქ­ტო­რის ხა­რის­ხი აქვს. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ მის ძმებს მა­ღა­ლი თა­ნამ­დე­ბო­ბე­ბი ეკა­ვათ მთავ­რო­ბა­ში, მათ შო­რის სა­სა­მარ­თლო სის­ტე­მა­სა და სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტრო­ში.

ალი ლა­რი­ჯა­ნი იყო ირა­ნის ის­ლა­მუ­რი რე­ვო­ლუ­ცი­ის გუ­შაგ­თა კორ­პუ­სის ერთ-ერთი პირ­ვე­ლი წევ­რი, მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი ირა­ნის ბირ­თვუ­ლი პროგ­რა­მის მთა­ვა­რი მომ­ლა­პა­რა­კე­ბე­ლი გახ­და. ასე­ვე, მრა­ვა­ლი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ხელ­მძღვა­ნე­ლობ­და სა­ხელ­მწი­ფო ტე­ლე­ვი­ზი­ა­სა და რა­დიო კომ­პა­ნია IRIB-ს, რო­მე­ლი­ცი­რა­ნის მე­დია დღის წეს­რიგს ქმნის.

2005 წლი­დან 2007 წლამ­დე ლა­რი­ჯა­ნი ბირ­თვულ პროგ­რა­მა­ზე მთა­ვა­რი მომ­ლა­პა­რა­კებ­ლის თა­ნამ­დე­ბო­ბას იკა­ვებ­და და იცავ­და თე­ი­რა­ნის უფ­ლე­ბას ურა­ნის გამ­დიდ­რე­ბა­ზე. რო­გორც ექ­სპერ­ტე­ბი ამ­ბო­ბენ, ის დიპ­ლო­მა­ტი­ის გზით ცდი­ლობ­და და­სავ­ლე­თის დარ­წმუ­ნე­ბას და პრაგ­მა­ტის­ტად ით­ვლე­ბო­და. 2005 წელს ის კენ­ჭს იყ­რი­და საპ­რე­ზი­დენ­ტო არ­ჩევ­ნებ­ში, თუმ­ცა მცდე­ლო­ბა წა­რუ­მა­ტე­ბე­ლი იყო. 2021 და 2024 წლებ­შიც სურ­და საპ­რე­ზი­დენ­ტო არ­ჩევ­ნებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა, თუმ­ცა მე­ურ­ვე­თა საბ­ჭოს მიერ დის­კვა­ლი­ფი­ცი­რე­ბუ­ლი იყო.

2008 წლი­დან 2020 წლამ­დე ლა­რი­ჯა­ნი პარ­ლა­მენ­ტის სპი­კე­რის თა­ნამ­დე­ბო­ბას იკა­ვებ­და და პოს­ტრე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი ეპო­ქის ერთ-ერთ ყვე­ლა­ზე გა­მორ­ჩე­ულ პო­ლი­ტი­კო­სად იქცა. მისი პო­ლი­ტი­კის წყა­ლო­ბით, ირან­მა ორ­წლი­ა­ნი რთუ­ლი მო­ლა­პა­რა­კე­ბე­ბის შემ­დეგ, 2015 წელს, მსოფ­ლი­ოს ექვს ძა­ლას­თან ბირ­თვულ შე­თან­ხმე­ბას მი­აღ­წია. 2018 წელს კი დო­ნალდ ტრამპმა, თა­ვი­სი პრე­ზი­დენ­ტო­ბის პირ­ვე­ლი ვა­დის დროს, ამ ძნე­ლად მო­პო­ვე­ბუ­ლი შე­თან­ხმე­ბი­დან ამე­რი­კა გა­იყ­ვა­ნა.

• 2021 წელს, ხა­მე­ნე­იმ ლა­რი­ჯა­ნი ჩი­ნეთ­თან 25-წლი­ა­ნი სტრა­ტე­გი­უ­ლი შე­თან­ხმე­ბის მომ­ლა­პა­რა­კებ­ლად და­ნიშ­ნა.

ლა­რი­ჯა­ნი მთე­ლი თა­ვი­სი კა­რი­ე­რის გან­მავ­ლო­ბა­ში მა­ღალ თა­ნამ­დე­ბო­ბებს იკა­ვებ­და, რო­მე­ლიც გა­მო­ირ­ჩე­ო­და ხა­მე­ნე­ი­სად­მი ერ­თგუ­ლე­ბით და სის­ტე­მა­ში ხში­რად მე­ტო­ქე ფრაქ­ცი­ებ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბი­სას პრაგ­მა­ტის­ტის რე­პუ­ტა­ცი­ით.

ატო­მურ პროგ­რა­მა­ზე აშშ-სთან არა­პირ­და­პი­რი მო­ლა­პა­რა­კე­ბე­ბის­თვის მო­სამ­ზა­დებ­ლად შუ­ა­მავ­ლის რან­გში ომან­ში ბო­ლოდ­რო­ინ­დელ­მა ვი­ზიტ­მა ხაზი გა­უს­ვა მის, რო­გორც ხა­მე­ნე­ის სან­დო სტრა­ტე­გის სტა­ტუსს.

ბოლო თვე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ლა­რი­ჯა­ნი რამ­დენ­ჯერ­მე ეწ­ვია თე­ი­რა­ნის მთა­ვარ მო­კავ­ში­რეს, მოს­კოვს, რათა გა­ნე­ხი­ლა უსაფრ­თხო­ე­ბის სხვა­დას­ხვა სა­კი­თხი, რაც მისი მა­ღა­ლი დო­ნის დიპ­ლო­მა­ტი­ა­ში დაბ­რუ­ნე­ბის კი­დევ ერთი ნი­შა­ნი იყო

ბირ­თვულ სა­კი­თხთან და­კავ­ში­რე­ბით მისი ზო­გი­ერ­თი სა­ჯა­რო გან­ცხა­დე­ბა საკ­მა­ოდ პრაგ­მა­ტუ­ლად ჟღერ­და.

“ჩემი აზ­რით, ეს სა­კი­თხი შე­იძ­ლე­ბა გა­და­წყდეს“, – გა­ნა­ცხა­და ლა­რი­ჯა­ნიმ თე­ბერ­ვალ­ში ომა­ნის სა­ხელ­მწი­ფო ტე­ლე­ვი­ზი­ას­თან ინ­ტერ­ვი­უ­ში, აშშ-სთან მო­ლა­პა­რა­კე­ბებ­ზე სა­უბ­რი­სას. ამავდრო­უ­ლად, ლა­რი­ჯა­ნიმ არა­ერ­თხელ გა­ნა­ცხა­და, რომ ირა­ნის ბირ­თვუ­ლი პროგ­რა­მა “ვე­რას­დროს გა­ნად­გურ­დე­ბა“.

იან­ვრის და­სა­წყის­ში, რო­დე­საც ირან­ში საპ­რო­ტეს­ტო აქ­ცი­ე­ბი და­ი­წყო და თე­ი­რან­ში აშშ-ის შე­საძ­ლო სამ­ხედ­რო მოქ­მე­დე­ბე­ბის შიში გაძ­ლი­ერ­და, აია­თო­ლა ხა­მე­ნე­იმ ალი ლა­რი­ჯანს სი­ტუ­ა­ცი­ის სტა­ბი­ლი­ზა­ცია სთხო­ვა. მას შემ­დეგ, მა­ღა­ლი რან­გის წყა­რო­ე­ბის ცნო­ბით, ლა­რი­ჯა­ნიმ კრი­ზი­სის მარ­თვა სა­კუ­თარ თავ­ზე აიღო, რი­თაც მისი გავ­ლე­ნა უფრო გა­მო­იკ­ვე­თა.

იან­ვრის საპ­რო­ტეს­ტო აქ­ცი­ე­ბის ჩახ­შო­ბის შემ­დეგ, ის ფაქ­ტობ­რი­ვად ქვეყ­ნის ლი­დე­რი გახ­და, პრე­ზი­დენტ მა­სუდ პე­ზეშ­კი­ანს ჩა­მო­შორ­და და მარ­თავ­და ირა­ნის ურ­თი­ერ­თო­ბებს რო­გორც მო­კავ­ში­რე­ებ­თან, ასე­ვე მო­წი­ნა­აღ­მდე­გე­ებ­თან.

რად­გან ლა­რი­ჯა­ნი სა­სუ­ლი­ე­რო პირი არ არის, მას არ შე­უძ­ლია უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის ჩა­ნაც­ვლე­ბა. ეს როლი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რის­თვი­საა გან­კუთ­ვნი­ლი.

მაგ­რამ რო­გორც ანა­ლი­ტი­კო­სე­ბი აღ­ნიშ­ნა­ვენ, აია­თო­ლას გარ­დაც­ვა­ლე­ბით, ირა­ნის, რო­გორც სა­სუ­ლი­ე­რო რე­ჟი­მის, მო­მა­ვა­ლი გა­რან­ტი­რე­ბუ­ლი არ არის. ამის ნაც­ვლად, ქვე­ყა­ნას შე­იძ­ლე­ბა უხელ­მძღვა­ნე­ლოს უფრო სე­კუ­ლა­რულ­მა, მკაცრ­მა ლი­დერ­მა, რო­გო­რიც ლა­რი­ჯა­ნია და ახა­ლი მთავ­რო­ბის პო­ლი­ტი­კა შე­იძ­ლე­ბა კი­დევ უფრო მი­ლი­ტა­რის­ტუ­ლი და ნაკ­ლე­ბად პროგ­ნო­ზი­რე­ბა­დი გახ­დეს.

ინ­სა­ი­დე­რე­ბი აცხა­დე­ბენ, რომ ლა­რი­ჯა­ნიმ უკვე გა­დად­გა ნა­ბი­ჯე­ბი ძა­ლა­უფ­ლე­ბის გა­სამ­ყა­რებ­ლად, დაზ­ვერ­ვის სამ­სა­ხუ­რებ­თან მჭიდ­რო კავ­ში­რე­ბის, ასე­ვე მა­ღა­ლი რან­გის სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რებ­თან კავ­ში­რე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბით.