,,როცა დრო საბოლოო მსაჯულია: ირანისა და ამერიკის მოლაპარაკებათა საკითხის ანალიზი
ბოლო წლებში, გლობალური მოვლენები და რეგიონული კრიზისები კვლავაც აქცევს „მოლაპარაკებას“ და „დიპლომატიას“ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ დისკუსიებში ერთ-ერთ მთავარ თემად. საუბრებისას, რომლებიც მიმდინარეობს ოფიციალურ პირებთან, პოლიტიკურ ელიტასა და ჩვეულებრივ მოქალაქეებთან სხვადასხვა ქვეყნებში, ერთი და იგივე კითხვა რამდენჯერმე იბადება: რატომ ეწინააღმდეგება ზოგიერთი სახელმწიფო მოლაპარაკებას? არსებობს კი რეალური ალტერნატივა დიალოგისთვის?
ამ კითხვებზე პასუხი, თუ გავცდებით დღევანდელ პოლიტიკას, ბევრად უფრო შორსაა საძიებელი, ვიდრე მხოლოდ სახელმწიფოთა შორის მიმდინარე ურთიერთობებში – ის საძიებელი იქნება ისტორიულ გამოცდილებაში.
დიპლომატიის ისტორია გვიჩვენებს, რომ მთავარი საკითხი ხშირად არა „მოლაპარაკების პრინციპი“, არამედ „მოლაპარაკების მეთოდია“. როცა დიალოგი გარდაიქმნება ერთპიროვნული ნების თავზე მოხვევის საშუალებად, თუნდაც ოფიციალური შეთანხმების ხელმოწერით დასრულდეს, ჩვეულებრივ არ ქმნის მდგრად ლეგიტიმურობას და არც მხარეებს შორის ნამდვილ ნდობას.
1812 წელს, საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონ ბონაპარტი ცდილობდა რუსეთი პოლიტიკურად საკუთარი ნებისთვის დაემორჩილებინა. რუსეთმა, ნაცვლად თავს მოხვეული პირობების მიღებისა, აირჩია წინააღმდეგობის სტრატეგია, რომელმაც სერიოზული დანახარჯები მოითხოვა, თუმცა საბოლოოდ ნაპოლეონის არმიის მარცხით და მისი იმპერიის დასასრულის დასაწყისით დასრულდა.
კიდევ ერთ მაგალითს წარმოადგენს ვერსალის ხელშეკრულება (1919), რომელიც I მსოფლიო ომის შემდეგ ევროპაში მშვიდობის დასამყარებლად დაიდო, მაგრამ ამ ხელშეკრულების ხასიათისა და გერმანიაზე განხორციელებული ეკონომიკური და პოლიტიკური წნეხის გამო, ვერ დამყარდა მდგრადი მშვიდობა. პირიქით, ამან მოამზადა საფუძველი შემდგომი არასტაბილურობისა და ექსტრემიზმისთვის.
ვიეტნამის ომმა აჩვენა, რომ თუნდაც ბირთვული იარაღის მქონე გლობალური სუპერ-სახელმწიფო, თუ მორალურ და კულტურულ რეალობას უგულებელყოფს, გრძელვადიან პერსპექტივაში ვერ შეძლებს საკუთარი ნების განმტკიცებას. 1975 წელს საიგონის დაცემა გახდა სიმბოლო თავს მოხვეული ძალის შეზღუდვისა ეროვნული წინააღმდეგობის მიერ. 2020 წლის ავღანეთის გამოცდილებით იგივე გაკვეთილი აშშ-სა და ნატოსთვის კიდევ ერთხელ განმეორდა.
ქართველი ხალხისთვის კი ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითები ქვეყნის ისტორიიდან ჩანს.
დავით IV შიდა რეფორმებითა და წინააღმდეგობით შეძლო 1121 წელს დიდგორის ბრძოლაში სელჯუკების განადგურება და დასაბამი დაუდო საქართველოს ოქროს ხანას.
კიდევ ერთი მაგალითია 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატი, რომელიც დაიდო ისეთ პირობებში, როცა ქართლ-კახეთის სამეფო სუსტ პოზიციაში იყო. მიუხედავად ამისა, ქართველი ხალხის ისტორიაში წარუშლელად დარჩა ეროვნული იდენტობისა და დამოუკიდებლობის იდეის შენარჩუნება.
2025 წლის ზაფხულში, სამხედრო მოქმედებებისას ისრაელმა, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და ზოგიერთმა ევროპულმა ქვეყანამ, რეგიონის ზოგიერთი ქვეყნის საჰაერო სივრცე გამოიყენეს. ირანმა 12-დღიანი წინააღმდეგობის სტრატეგიით შეძლო მოულოდნელობის ეფექტის გაქარწყლება, ინიციატივის შენარჩუნება და საბოლოოდ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება თავს მოახვია აგრესორ ძალებს.
ამ გამოცდილების მნიშვნელობა არ ეხება მხოლოდ სამხედრო ასპექტს, არამედ პოლიტიკურ გზავნილს: წინააღმდეგობას შეუძლია იძულების გზა რეალურ მოლაპარაკებათა გზად აქციოს.
ისტორია უცვლელად არ მეორდება, თუმცა მისი გაკვეთილების უგულებელყოფა დიდ ძალებს კიდევ ერთხელ აყენებს შეცდომების გამეორების შესაძლებლობის წინაშე.
მსოფლიოში, სადაც კვლავ ვაწყდებით გლობალურ კრიზისებს, დიპლომატიის უმთავრესი რესურსს შესაძლოა არა სამხედრო ძალა, არამედ ისტორიული მეხსიერება და ხალხთა გამოცდილების ღრმად გააზრება წარმოადგენდეს-”–ამის შესახებ საქართველოში ირანის ელჩი სეიედ ალი მოჯანი სოციალურ მედიაში წერს.