,,მსოფლიოში, რომელიც ჩამოყალიბდა ამერიკისა და ისრაელის მიერ ირანზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ, საერთაშორისო ძალთა ბალანსი ისე შეიცვალა, რომ ევროპამ და ამერიკამ ცხელი ზაფხულის წინ „გაყინული ურთიერთობების“ მდგომარეობა აირჩიეს.
რა ბედი ელის სხვა ქვეყნებს?
ეს იყო კითხვა, რომელიც დღეს ერთმა ეკონომიკურმა აქტივისტმა დამისვა. აქ ვუზიარებ ჩემს აუდიტორიას იმ შეფასების ნაწილს, რომელიც მასთან განვიხილე.
პირველ რიგში, თვალშისაცემია გლობალური ვაჭრობის რეკორდული მოცულობა, რომელსაც თან ახლავს ფასების ზრდა. გაზაფხული არის პერიოდი, რომელიც წელიწადში ერთხელ მოდის და წარმოადგენს შანსს, დაიწყოს საკვების უზრუნველყოფისა და სასურსათო ჯაჭვის უსაფრთხოების გაძლიერების მიმართულებით ნაბიჯების გადადგმა. თუმცა ამ მიმართულებით ნებისმიერი მცდელობა საჭიროებს ნედლეულს, როგორიცაა ქიმიური სასუქები და მეცხოველეობის დანამატები.
თვითონ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის შეგროვებაც და შეფუთვაც კი დამოკიდებულია იმ პეტროქიმიური პროდუქციის წარმოებასა და განაწილებაზე, რომლის დიდი ნაწილი ამჟამად სპარსეთის ყურეშია გაჩერებული. ტრამპის წარუმატებელმა პოლიტიკამ ვერ უზრუნველყო ამ საქონლის თავისუფალი გადაადგილება დანიშნულების ადგილებისკენ.
შედეგად, 2026 წლის ცხელი ზაფხული მოიტანს პროდუქტების დეფიციტს, შეზღუდულ შესაძლებლობებს მოსავლის აღებისა და დამზადებისთვის, ხოლო ტრანსპორტირების ხარჯები გადააჭარბებს რიგითი მოსახლეობის შეზღუდულ შემოსავალს მთელ მსოფლიოში.
ამ ვითარების ჯამური შედეგი არის ინფლაცია და პროდუქტების მოხმარების შემცირება. ეს განსაკუთრებით გამოიწვევს საზოგადოებრივ უკმაყოფილებას იმ ქვეყნებში, სადაც მოსახლეობა შეჩვეულია უფრო კომფორტულ ცხოვრებას. რაც უფრო მწირი ხდება სუფრა, მით უფრო ადრე დგება შემოდგომა.
შემოდგომა, რომელსაც თან ახლავს სიცივე და ენერგორესურსების დეფიციტი, ცხოვრების ხარჯებს კიდევ უფრო ზრდის. ამ ეტაპზე ევროპა უფრო მოწყვლადი ხდება ცხოვრების ყაიდისა და რესურსების ნაკლებობის გამო.
ამერიკა ევროპის გარეშე არის ის, რასაც ახლა ვხედავთ: ქვეყანა, რომლის ვიცე-პრეზიდენტი ვაშინგტონში თვითმფრინავის კიბეზე ბოლთას სცემს, სანამ ისლამაბადიდან არ მოვა ინფორმაცია, რომ ირანმა მოლაპარაკებებს მწვანე შუქი აუნთო. მხოლოდ ამის შემდეგ აფრინდება ამერიკის ნომერ პირველი თვითმფრინავი.
ამ პირობებში, რის გაკეთებას შეძლებს ამერიკა, რათა შეიცვალოს ევროპის პოზიცია?
ეს იყო ჩემი მეგობრის მეორე კითხვა.
ჩემი მოკლე პასუხი იყო: ასეთ ვითარებაში ამერიკა გააძლიერებს დაპირისპირებას მარტო დარჩენილ ევროპასთან და მას გლობალურ მასშტაბზე გადაიყვანს.
ეს ნიშნავს მცირე და საშუალო „კარტების“ თამაშს. ამ ეტაპზე ამერიკამ შესაძლოა ბევრი გასწიროს, რათა ევროპაში შიში გააჩინოს. საერთაშორისო ურთიერთობების ისტორია აჩვენებს, რომ ამერიკა არ ერიდება სუსტი მოკავშირეების გაწირვას.
ერთ-ერთი ნათელი მაგალითია ავღანეთი. ამერიკის 20-წლიანი ინვესტიცია ავღანეთის რესპუბლიკის პერიოდში, 2020 წელს რამდენიმე კვირაში დასრულდა აშრაფ ღანისგან თალიბანისკენ მოულოდნელი შემობრუნებით.
მსგავსი რამ მოხდა ლიბიაშიც, კადაფის მმართველობის დროს. მას შემდეგ, რაც კადაფი ამერიკისკენ გადაიხარა, იგი მოიშორეს, რათა ევროპისთვის მნიშვნელოვანი საზღვაო სავაჭრო ზონა — ხმელთაშუა ზღვა — კრიზისში ჩაეგდოთ.
ამ თამაშში ვაშინგტონის სტრატეგიული პარტნიორი, ისრაელიც მონაწილეობდა. დღეს მოსადის ყოფილი ხელმძღვანელი ღიად აცხადებს, რომ ისრაელმა შექმნა ისლამური სახელმწიფო, რათა დაესრულებინა ამერიკის თამაში. ისლამური სახელმწიფოს გეოგრაფია ახლო აღმოსავლეთი იყო, მაგრამ მისი დანაყოფები მოქმედებდნენ ევროპაში, რუსეთში, აფრიკაში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ცენტრალურ აზიასა და ავსტრალიაშიც კი — შიშის დასათესად.
ახლა ისევ ჩანს იმავე პოლიტიკის ნიშნები — პოლიტიკას, რომელსაც, ჩემი აზრით, ახალი მსხვერპლი მოჰყვება.
მსოფლიოს წინაშე ორი გზა დგას:
ან დავრჩეთ და ვუყუროთ ძვირადღირებული თამაშის გამეორებას,
ან ვიფიქროთ შეზღუდული, მაგრამ ეფექტური კოალიციების შექმნაზე, ეროვნული და რეგიონული ინტერესების დასაცავად.
თუმცა გამოწვევებთან ერთად არსებობს შესაძლებლობებიც:
ჩრდილოეთ-სამხრეთის კორიდორის გაძლიერება: ირანსა და კავკასიას შეუძლიათ ტრანზიტული ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებით შექმნან უსაფრთხო და ნაკლებად ძვირადღირებული მარშრუტი ინდოეთიდან და სპარსეთის ყურიდან ევროპასა და რუსეთამდე. ეს კორიდორი შეამცირებს რთულ მარშრუტებზე დამოკიდებულებას.
თანამშრომლობა სასურსათო უსაფრთხოების მიმართულებით: ირანმა, მიუხედავად სანქციებისა, შეძლო გარკვეულ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებსა და ქიმიურ სასუქებში ნაწილობრივი თვითკმარობის მიღწევა. ირანის მეზობლებს შეუძლიათ, სტაბილური შეთანხმებების გზით, დააკმაყოფილონ იმპორტის საჭიროებების ნაწილი შეთანხმებულ ფასად და გლობალური ბაზრის რყევების გარეშე
ალტერნატიული მექანიზმები: ბარტერულმა შეთანხმებებმა შეიძლება შეამციროს ზეწოლა და შეინარჩუნოს ორმხრივი ვაჭრობა.
ირანის ბევრმა კეთილმა მეზობელმა გონივრულად აირჩია თავისი გზა. ამჟამინდელ სიტუაციაში საუკეთესო პოლიტიკაა „ერთ პოლუსზე ზედმეტი დამოკიდებულების თავიდან აცილება“ და „ეკონომიკური პარტნიორების დივერსიფიკაცია“.
ჩემი აზრით, ერთად შეგვიძლია ზაფხულის მართვა და შემოდგომის გადატანა სიცივის შიშის გარეშე”- ამის შესახებ ირანის ისლამური რესპუბლიკის ელჩი საქართველოში ალი მოჯანი წერს.

