,,გუშინ გორის სტალინის მუზეუმის ხელმძღვანელობის მოწვევით, მომეცა შესაძლებლობა მომენახულებინა ეს მცირე ზომის, თუმცა ისტორიულად უაღრესად მნიშვნელოვანი მუზეუმი — ადგილი, რომელიც მსოფლიოს თანამედროვე ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და ამავე დროს ყველაზე საკამათო ფიგურის გაცნობას ემსახურება.
ისტორიით დაინტერესებული ადამიანისთვის იოსებ სტალინის ცხოვრებისა და პიროვნების შესწავლა ყოველთვის საინტერესოა. რთული ბავშვობა, სასიამოვნო ხმა, წინააღმდეგობებით სავსე ცხოვრება და გამორჩეული ნებისყოფა — ამ ყველაფერმა ჩამოაყალიბა პიროვნება, რომელმაც საბჭოთა კავშირი მსოფლიო ძალად აქცია. თუმცა მისი სახელი ასევე მჭიდროდ არის დაკავშირებული მეოცე საუკუნის მრავალ პოლიტიკურ ტრაგედიასთან, ტკივილთან და წინააღმდეგობასთან.
მუზეუმის პროფესიონალმა გიდმა დიდი გულწრფელობითა და სიზუსტით ისაუბრა არა მხოლოდ სტალინის ეპოქის მიღწევებზე, არამედ მის მძიმე და მტკივნეულ მხარეებზეც, მათ შორის მრავალი ინტელექტუალის, მეცნიერისა და საზოგადო მოღვაწის ბედზე, რომლებიც იმდროინდელი პოლიტიკური გარემოს მსხვერპლნი გახდნენ. სწორედ ეს დაბალანსებული მიდგომა ანიჭებს მუზეუმს განსაკუთრებულ ისტორიულ და საგანმანათლებლო მნიშვნელობას.
მუზეუმში განსაკუთრებული ინტერესი გამოიწვია იმ ისტორიულმა მონათხრობებმა, რომლებიც სტალინისა და ჩერჩილის ურთიერთობებსა და მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდგომი მსოფლიო წესრიგის ფორმირებას შეეხებოდა. ეს პერიოდი დღემდე მრავალი კვლევისა და დისკუსიის საგანია და გვახსენებს, თუ რაოდენ დიდი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს რამდენიმე ლიდერის გადაწყვეტილებას მილიონობით ადამიანის ბედზე.
ჩემთვის ასევე ძალიან საინტერესო იყო მუზეუმში დაცული სამი უნიკალური ირანული ექსპონატის ხილვა. პირველი — ისფაჰანში ნაქსოვი დახვეწილი ხალიჩა, რომელზეც სტალინის პორტრეტია გამოსახული. მეორე — ირანული ხალიჩა, რომელიც სტალინის პირად ჯავშანვაგონში იყო დაგებული; სწორედ ამ ვაგონით გადაადგილდებოდა იგი მეორე მსოფლიო ომის წლებში. მესამე ექსპონატი კი შირაზული ხელოვნების შესანიშნავი ნიმუშია — ხათამის ტექნიკით შესრულებული ჩარჩო სტალინის გამოსახულებით.
ეს ექსპონატები ირანსა და საბჭოთა კავშირს შორის ისტორიული ურთიერთობების გარკვეულ ეპიზოდებსაც გვახსენებს. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ წლებში, განსაკუთრებით რთული დიპლომატიური მოლაპარაკებების პერიოდში, ორივე მხარემ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები მიიღო, რომლებმაც რეგიონული სტაბილურობისა და პოლიტიკური პროცესების განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია.
მუზეუმის ხელმძღვანელობასთან საუბრისას გამოვთქვი მოსაზრება, რომ სტალინის ეპოქასთან დაკავშირებული დოკუმენტების ციფრული არქივის შექმნა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იქნებოდა ისტორიული კვლევების განვითარებისთვის. ასევე გამოვხატე მზადყოფნა, რომ სურვილის შემთხვევაში შესაძლებელი იქნებოდა იმ პერიოდის შესახებ ირანული დიპლომატიური და ისტორიული მასალების ნაწილის გაცნობა ქართველი მკვლევრებისთვის.
გორის სტალინის მუზეუმის მონახულება ჩემთვის მხოლოდ ისტორიული ექსკურსია არ ყოფილა. ეს იყო შესაძლებლობა, კიდევ ერთხელ დავფიქრებულიყავი იმ ეპოქაზე, როდესაც ცალკეული ლიდერების გადაწყვეტილებები ხალხებისა და სახელმწიფოების ბედს განსაზღვრავდა. ეს არის ისტორიის პერიოდი, რომლის მრავალი ასპექტი ჯერ კიდევ საჭიროებს კვლევას, გააზრებასა და ღია დიალოგს”-ინფორმაციას ამის შესახებ ირანის ელჩი ალი მოჯანი წერს