,,ჩვენ და ევროპა თანამშრომლობის თუ დაპირისპირების გზაზე? არჩევანი, რომელიც ევროპამ უნდა გააკეთოს.
ევროპაში ჩემი ცხოვრების და საქმიანობის თითქმის ერთი ათწლეული გავატარე. ამ პერიოდში ვცხოვრობდი და ვმუშაობდი ევროპის სამ მნიშვნელოვან დედაქალაქში — პარიზში, ბერლინსა და ვარშავაში. ყოველი მისიის დაწყებამდე თვეებს ვუთმობდი იმ ქვეყნების ისტორიის, კულტურის, საზოგადოების, ეკონომიკის, პოლიტიკისა და ინტელექტუალური ტრადიციების შესწავლას, რომლებმაც თანამედროვე ევროპის საფუძვლების ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი როლი შეასრულეს.
ამ წლების განმავლობაში მქონდა შესაძლებლობა მესაუბრა პოლიტიკოსებთან, მოაზროვნეებთან, უნივერსიტეტის პროფესორებთან, ხელოვანებთან, სპორტსმენებთან, მწერლებთან, ბიზნესმენებთან და ჩვეულებრივ მოქალაქეებთან. მათგან ბევრი რამ ვისწავლე, ზოგიერთთან კი მეგობრობა ჩამომიყალიბდა, რომელიც დღემდე გრძელდება. ამ გამოცდილებებს შორის განსაკუთრებულად მახსოვს არაერთი ხანგრძლივი და შინაარსიანი საუბარი საფრანგეთის ყოფილ პრეზიდენტთან, ვალერი ჟისკარ დ’ესტენთან, რომელიც ერთიანი ევროპის იდეის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არქიტექტორად ითვლებოდა.
ამ გამოცდილებამ ერთი მკაფიო დასკვნა გამაკეთებინა: მსოფლიო ევროპის გარეშე რაღაც მნიშვნელოვანს დაკარგავდა.
ევროპა მხოლოდ სახელმწიფოებისა და პოლიტიკური ინსტიტუტების ერთობლიობა არ არის. იგი კაცობრიობის ისტორიული მეხსიერების, კულტურული მემკვიდრეობის, სამეცნიერო მიღწევებისა და ცივილიზაციური გამოცდილების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ფილოსოფიიდან და ხელოვნებიდან დაწყებული, მეცნიერებით, სამართლის სისტემებით, ლიტერატურითა და არქიტექტურით დამთავრებული — თანამედროვე სამყაროს ჩამოყალიბებაში ევროპის წვლილი უდავოა.
თუმცა, როგორც ყველა ცოცხალი სისტემა, ევროპაც დიდი გამოწვევების წინაშე დგას. ევროკავშირმა ბოლო ათწლეულებში რეგიონული თანამშრომლობის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული მოდელი შექმნა, მაგრამ დღეს მას რთულ კითხვებზე უწევს პასუხის გაცემა — იდენტობის, უსაფრთხოების, განვითარების, მიგრაციის, გეოპოლიტიკური კონკურენციისა და გლობალურ წესრიგში საკუთარი ადგილის შესახებ.
ჩემი აზრით, ევროპის მთავარი პრობლემა შესაძლებლობების ნაკლებობა არ არის. მთავარი გამოწვევა იმ უზარმაზარი პოტენციალის გარდაქმნაა დაბალანსებულ პოლიტიკურ და სტრატეგიულ როლად, რომელიც დღევანდელ სამყაროში ეფექტური იქნება. ევროპა საკუთარ შიგნით უფრო მეტად არის შეთანხმებული, ვიდრე გარე სამყაროსთან ურთიერთობისას. სხვადასხვა ისტორიული გამოცდილება, კულტურული ტრადიციები და ეროვნული ინტერესები ხშირად ართულებს საერთო და ერთიანი პოზიციის ჩამოყალიბებას.
ამავე დროს, მსოფლიოც შეიცვალა. ძალთა ბალანსი უკვე აღარ არის ისეთი, როგორიც სამი ათწლეულის წინ იყო. ჩნდებიან ეკონომიკური, პოლიტიკური და ტექნოლოგიური განვითარების ახალი ცენტრები და არც ერთ რეგიონს — მათ შორის ევროპას — აღარ შეუძლია მხოლოდ წარსულის მოდელებზე დაყრდნობით მოქმედება.
სწორედ ამიტომ, მიმაჩნია, რომ ევროპასა და სხვა ერებს შორის ურთიერთობებს დღეს უფრო მეტად სჭირდება თანამშრომლობის წესების ხელახალი გააზრება — წესების, რომლებიც ურთიერთპატივისცემას, განსხვავებულობის აღიარებას, კულტურული მრავალფეროვნების მიღებასა და თანასწორ დიალოგს დაეფუძნება. არც სხვების გარიყვა და არც მათი დამცირება არასოდეს ყოფილა წარმატებული ცივილიზაციური განვითარების საფუძველი.
ქვეყნებმა, რომლებიც დღეს ევროპასთან ურთიერთობების ფორმირებას ცდილობენ, ევროპა ისეთი უნდა დაინახონ, როგორიც ის რეალურად არის — თავისი ძლიერი მხარეებით, შესაძლებლობებით, შეზღუდვებითა და სირთულეებით. თავის მხრივ, ევროპასაც მოუწევს თანამედროვე მსოფლიოს ახალ რეალობებთან ადაპტირება და სხვადასხვა კულტურასთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობის ახალი ენის პოვნა.
მე კვლავ მჯერა, რომ ევროპას შეუძლია XXI საუკუნეშიც დარჩეს ერთ-ერთ განმსაზღვრელ ძალად. თუმცა არა როგორც რომელიმე სხვა სახელმწიფოს ან ძალის ცენტრის ანარეკლი, არამედ როგორც დამოუკიდებელი ცივილიზაციური პოლუსი, რომლის გავლენაც დაფუძნებულია კულტურაზე, ცოდნაზე, ისტორიულ გამოცდილებასა და დიალოგის უნარზე.
ჩემი თვალსაზრისით, ევროპის ყველაზე დიდი სიმდიდრე არც მისი ეკონომიკაა და არც სამხედრო შესაძლებლობები. მისი მთავარი ძალა საკუთარი გამოცდილებიდან სწავლისა და გადამწყვეტ მომენტებში თვითგანახლების უნარშია. თუ ევროპა ამ უნარს შეინარჩუნებს, იგი მომავალშიც დარჩება გონიერების, ბალანსისა და თანამშრომლობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საყრდენად მსოფლიოში”-ამის შესახებ ირანის ელჩი საქართველოში ალი მოჯანი წერს.

